KRAK SYN LUDOLI

dziejawa w dziesięciu odmroczach

stworzył Stach z Warty Szukalski

sześć fragmentów

> INFO <

Narodowy Stary Teatr w Krakowie w sezonie 2012/2013 organizował swoją działalność artystyczną w ramach programu BIO.S.

Tematem był człowiek rozumiany jako jedność w pewnym określonym układzie.

BIO.S określa zarówno zespół procesów życiowych, jak również układ warunków, w którym procesy te przebiegają [BIO]. Jednocześnie jest to określenie procedur informatycznych pomiędzy systemem operacyjnym a sprzętem oraz angielski znak na mnogość zdarzeń [BIO.S].

Wszystkie te określenia, wzajemnie się uzupełniające i komentujące, dały nam możliwość programowania wielu działań (teatralnych i okołoteatralnych, projektów artystycznych oraz popularyzatorskich i edukacyjnych, mono– i interdyscyplinarnych), które oscylowały wokół tematu szeroko rozumianej BIOGRAFII;

BIOGRAFII jako analizy współczesnych relacji międzyludzkich:

Śmierć i zmartwychwstanie świata Nis-Momme Stockmanna |_ w reżyserii Eweliny Marciniak,

BIOGRAFII będącej opisem rzeczywistości i jej wpływu na żyjących w niej ludzi:

Paw Królowej Doroty Masłowskiej |_ w reżyserii Pawła Świątka,

a także BIOGRAFII jako zapisu indywidualnej historii:

Być jak Steve Jobs Michała Kmiecika |_ w reżyserii Marcina Libera,

Bitwa warszawska 1920 Pawła Demirskiego |_ w reżyserii Moniki Strzępki,

HISTORII konfabulowanej:

Dumanowski Side A / Side B Wita Szostaka |_ w reżyserii Konrada Dworakowskiego / Sebastiana Krysiaka,

Wanda Sylwii Chutnik i Partycji Dołowy |_ w reżyserii Pawła Passiniego,

oraz indwidualnej HISTORII wpisanej w obiektywną historię kraju i miasta:

Poczet Królów Polskich Marcina Cecko, Agnieszki Jakimiak, Sigismunda Mrexa i Szczepana Orłowskiego |_ w reżyserii Krzysztofa Garbaczewskiego.

Jednoczesnie tak zaprogramowany repertuar umożliwił podjęcie rozmowy na temat tożsamości na różnych jej poziomach [ja – dom – ulica – osiedle – miasto – region – kraj].

BIO.S or not to BIO.S

Fragmenty dramatu Krak, syn Ludoli Stacha z Warty Szukalskiego są merytorycznym uzupełnieniem i komentarzem do przedstawienia Wanda w reżyserii Pawła Passiniego, którego premiera odbyła się 23.06.2013 roku na Nowej Scenie nst >< kra.

SEB MAJEWSKI

> OSOBY <

KRAK

LUDOLA

GNIEWATRA

BAJBAJOC

REGE REGE

KOS

CIUŁ

ZDRADAR

WYROCZYNI

WŁADYKA

LEGAWY

8 STARCZYNÓW

5 ODPRAWCÓW

SAMTAM

LUDZIE-PIACHY

WIĘZIEŃ

BRYNDZA

SAMSE

POLESZUK

WILK

CIESZYN

ZADUMAN

LITUAN

OSTAN

SKORY

8 SOLAN

5 OFIARNIKÓW

JABEZ

LESZEK

WYBŁĘDA

BABY

CHŁOPI

MŁODZI

KAPŁANI

ŻOŁNIERZE

KAPŁANKI

> PRZEDSŁOWIE <

... Z RANYM SE KRWAWYSSAŁ W ZADUMIE WYBAŚNIŁ...

Dziejopisy ani archeologowie nie powiedzą nam dziś więcej o Kraku i Smoku, niżeli stara niańka. Cała zaś bajka o nim jest tak króciutka, że nie da jej się szerzej opisać, jak w jakichś dwudziestu wierszach, bez dodania własnego wymysłu.

Ludy starożytne, co Twórczyn zostawiły po sobie, rozwinęły takie maleńkie podania do szerokich opowieści, zachowanych w ludowej ględźbie. Poeci znów przemienili owe echa pradziejów na Mity. Najpierw błąkała się spóźniona plotka, która potem zamieniła się w opowieść, ta zaś w podanie, ono znów w tradycję, a nieznani poeci ludowi stworzyli z nich Mitologie, z których powstały religie. Czczenie cudzych bogów jest dowodem zniewolenia, upodlenia.

Nie ma rzeczy nowej, która nie byłaby wymyślona przez jakąś twórczą jednostkę. Wszystko to, co zwykliśmy zwać “sztuką ludową”, “muzyką ludową” czy “mądrością ludową”, oraz to, co stanowi “ludowy” twórczyn jest tylko uciułaniem pomysłów twórczych jednostek, których imiona nie zostały jednak zachowane.

Lud i Naród tylko zachowują owe podarki wymyślone i ofiarowane przez twórców wymysłu wszelakiego, wielkiego i drobnego, widocznego i duchowego, a które razem złożone zwiemy — Twórczynem (kulturą).

Sławianie nie mieli w prawiecznych czasach poetów ludowych, co by nam pozostawili ze wczesnych epok jakieś podania, rozwinąwszy je we własny Epos lub Sagę. Nie mając własnych Mitów, nie zbudowali własnej Wiary. Dlatego czerpali dotąd natchnienie jedynie z cudzych bohaterów, gdzieś z dalekiej Abisynji, zamienionych przez cudzych poetów na bożyszcza, modlili się jedynie do cudzych Olimpów.

Nie wiedząc, jak ta nasza sławiańska dusza powinna wyglądać, bośmy dotąd byli bez własnych i właściwych Sławianom wzorów boskości, zniewalaliśmy tę nieokreśloną duszę do nieszczerego uwielbiania cudzej, a wątpliwej doskonałości abisyńskiej rasy, więc wskutek tego jesteśmy wiecznemi ofiarami Opatrzności (także cudzej) i popychadłami cudzych Dziejów. Nie mając wzorów sławiańskich, mamy semicką Opatrzność. Toteż jesteśmy dla niej tylko — Sługojami. Symbolem jej jest oko w trójkącie. Znak ten mamy na jednodolarowym banknocie jak i na kościołach.

Nie mając skąd zaczerpnąć bliższych wieści o Kraku, sam je dopełniam własnym domysłem. A prawo do tego mam takie samo, jakie mieliby nasi poeci, gdyby tysiąc lat temu jako ludołazy-ględziarze chcieli wymyślać i dalej rozwinąć do Dziejawy rozmiarów małe plećby o patronie Młodzi sławiańskiej. Gdyż tylko ten ma prawo wymyślać nowe rzeczy, kto je po sobie Ludowi zostawia na uwielczenie Ducha i Dziejów rozjaśnienie.

Zjawienie się danego dzieła daje owe prawo samo sobie.

To, co napisałem w Dziejawie, natychmiast stało by się Mitologią Ludów Sławii, gdyby moje nazwisko nagle zaginęło. Dziś jednak jest jeszcze za wcześnie, by ono zaginęło, mimo najnabożniejsze chęci tych, co stanowią wśród nas współczesnego Smoka.

W roku 1912 jako chłopak zacząłem myśleć o dramacie o Kraku. W Gidlach koko Radomska, w polu na tzw. “Kamieniu”, często przebywałem i marzyłem o nim jako o bohaterze. To, com wymyślił tam, jest użyte w Dziejawie jako rozdźwierze (prolog) pt. “Plećba o garści piasku”.

Dziejawę zacząłem pisać na śląskiej stacyjce kolejowej w Orzeszu w maju 1937 r., czekając na pociąg, a skończyłem w sierpniu na “Szukałce” w Kazimierzu Dolnym.

Zabrałem się do pisania jej na naleganie mojego przyjaciela z lat dziecinnych Włodka z Gidel Życzkowskiego. Wspomnienia tych lat są mi najdroższymi, a wielkie obszary łąk gidelskich przywiodły mi tę nieukojoną tęsknotę do stron, gdziem się wychował.

To też Gidlom zawdzięczam myśl o Rege Rege i o wszystkim w Dziejawie, co żab i pradziejów dotyczy. Bajbajoc jest upamiętnieniem pełzającego po ziemi żebraka “Myszatyja”, co z każdą wiosną przybłąkiwał się z dalekiej Ukrainy i sypiał nocami w naszej stodole. Nie miał on ani brwi, ani włosów. Obcowanie z gidelskimi żebrakami i słuchanie ich przeżyć uczyniło mię odczuwającym ludzką niedolę. Być może, że Ludola jest echem mojej szczerej przyjaźni dla tych biedniaków. Sama zaś postać Ludoli, to mój ojciec — mój kowal.

W Rozdźwierzu, słowami prostymi ględźby o Atli i Słońcu wyjawiam prawieczną tajemnicę zagadki ludów, o Atlantydzie, Potopie i współczesnych geo-antropologów o epokach lodowcowych. Jest to na pozór drobna ględźba, lecz jej znaczenie jest epokowej ważności, gdyż udowadnia, że epoki lodowcowe były spowodowane wyłanianiem się Atlantydy spod Atlantyku i zagrodzeniem drogi ciepłemu strumieniowi wód Golfstromu.

W tych drobnych zdaniach Bajbajoca kryje się przepowiednia, że przyjdzie czas, iż ludy będą kiedyś wiodły straszliwe wojny morskie między sobą o dzierżenie Golfstromu i nim kierowanie wedle swej Woli, by zsyłać na swych wrogów kontynentowych nowe epoki lodowcowe i by zabijać ich życie — śmiercią zmarznięcia. Które państwo będzie miało kontrolę nad zmienianiem kierunku Golfstromu, będzie mogło powodować epokę lodowcową na Europę i inne części świata.

Żonie mojej Dzionie jestem wdzięczny za jej przyjacielską dobrotę, bo lżej było mi przeżyć te gorzkie dwa lata w Wolnej Ojczyźnie mojej, i za to, że mimo otaczającej mię podłości, zdołałem tę Dziejawę napisać.

Wyrażam wdzięczność moją p. Doktorowi Tadeuszowi Saloniemu za niespodziewaną w Wolnej Ojczyźnie, a tak szczerą przyjaźń dla mnie “Polaka, Wiecznego Tułacza”.

Wdzięczny jestem Jemu i Śląskowi za możność pierwszego wydania drukiem Dziejawy o Kraku.

PISAŁEM W PRZEDDZIEŃ WYJAZDU DO AMERYKI SIEDZĄC NA WALIZCE MUSOWEGO WYBŁĘDY.

1937

I. PLEĆBA O GARŚCI PIASKU

(ODMROCZE)

(NA SCENĘ SKACZE REGE REGE, ZA NIĄ WCHODZI BAJBAJOC. JEST BOSY I O BRUDNYCH NOGACH, ODZIANY W LNIANE ŁACHMANY, A NA BEZWŁOSEJ GŁOWIE MA NASADZONĄ KORONĘ Z DROBNYCH POLNYCH KWIATÓW O DŁUGICH ŁODYGACH BEZŁADNIE UŁOŻONYCH I DALEKO STERCZĄCYCH. JEST OGORZAŁY. MÓWI BRZMIENIEM RUSKIM. REGE REGE JEST ZIELONĄ ŻABĄ Z BIAŁYM PODBRZUSZEM I ŁATKAMI.

PIERWEJ SŁYCHAĆ ICH ZA SCENĄ, ZANIM WEJDĄ PRZED WIDZÓW. BAJBAJOC OPOWIADA KONIEC JAKIEJŚ BAJDY, A REGE REGE SKACZE PRZY NIM).

BAJBAJOC

... już go wrodzy osaczyli, już wódz wrogów ręki sięga, lecz on z mieczem się przechyli ... zamiast głowy krwawa wstęga bucha z ramion, miast przekleństwa. Głowę wroga porwał z miecza i koniem cisnął się ze skały z góry w przepaść, oblan cieczą — tam, gdzie gwiazdy w głębiach rzeki skonały. A do dziś, grzywa jego konia falami się wznosi

(SPOSTRZEGA WIDZÓW)

... Sława wam Sławianie! Sława tu zebrani! Tchnięci dobrą wolą, by się w jednym miejscu zejść, jedną gościć myśl i sercem jednym czuć! Sława wam za dowód jednoty! Zeszliście się tutaj, Młodziaszynki moje, bym was zawiódł do mojej krainy, tam, hen u kraju wieczności, zwanej przez żywych ludzi Przeszłością. Wszystkoć ja wiem, co jest z mojej krainy i o wszystkim kiedyś wam opowiem, jak to było w mojej ojczyźnie — Przeszłości. Wy, Dzieciaszki moje, jesteście tuziemcami, a jam u was w gościnie, a za to, co wam dziś powiem, wy mi kiedyś o swojej ojczyźnie — Przyszłości — powiecie.

Ale teraz żeście przyszli tutaj, bym wam coś o moich czasach opowiedział.

(SIADA, A REGE REGE PRZY NIM, NA SAMYM PRZODZIE SCENY)

Ot! tutaj jest moja niańka Rege Rege. Jest ona ostatnią z żabiego rodu, co na naszych ziemiach dawniej żył. Jej ludzie byli starożytniejsi od naszej sławiańskiej rasy, a zanim nasz lud się urodził, jej ludzie zajmowali wszystkie nasze ziemie. Prarodzice naszej rasy, a i innych także, wywodzili się z cudownej wielkrainy Atlanu. Legendojna Przeszłość i rechot żab niesie wieść, że babka Atla ze Słońcem się kochali. Żaby na Polesiu pieją, że Atla się już pięć razy miłowała ze Słońcem i że za każdym razem wiele ludów zrodziła.

Kiedy babka Atla wynurzy się z głębin swego stęsknienia, ocean się nad nią rozwiera, a słońce obłapia ją strumieniem gorącej miłości i w naporze gorących promieni nowym znaczeniem życia napładnia. Wówczas za widnokręgami, tu gdzie nasze ziemie teraz brzęczą chórem pszczół, dzieci i żab, noc wiecznej zimy zasłania niebo, a życie w kamień lodowy zastyga, zamiera ciszą czarną sennumarłą...

Śmierć Lodu i Nocy nas wszystkich opada, kiedy Atla Słońcu się oddaje, a on tylko ją jedynie strumieniem ciepłych wód obdarza. Noc Lodów trwa tyle zim, ile gwiazd świeci na niebie i jeszcze ze dwie kobiałki w dodatku. Po każdej takiej szczęśliwości Atla rodzi wiele ludów, sadza je na widnokręgu i pieczy żab rodu Rege Rege oddaje na wypielęgnowanie. Zapewniwszy swym noworodnym ludom pieczę żab, Atla ponownie zanurza się w głębię wód oceanu i wraca do łona matki swej Anu.

Ponownie strumień miłości Słońca przepływa ponad jej szczytami, pogrążonymi razem z tymi ludami, co giną od Potopu w Oce-Anie, a nasze Ludy, co osadzone były na widnokręgu i pieczy żab oddane, są ogrzane ciepłotą wód, co Atlę odeszły. Mać Atla jest powodem Potopu dla jednych ludów, co na niej się osiedliły i swój Twórczyn budować rozpoczęły, a powrotne życie kieruje zaś ku tym ludom, co żabom w pieczę były oddane. Jej zbliżenie miłosne do Słońca naszym ziemiom wieczną zimę lodów powoduje. Jej pogrążenie się w Oceanie jej Ludom Potop ziemi i ich żywota przywodzi. Kiedy Mać Atla jest miłości syta, a ponad nią ciepły dech Słońca ku naszym ziemiom ponownie wiosną życia przelata, wówczas na trzęsawiskach dobrotliwy ród żab Rege Rege niańczy nową ludzką rasę. W jej niemowlęctwie uczy chodzenia wśród bagien i moczarów, i śpiewania pięknego.

Żaby dobrotliwie uczą śpiewania, by dziękować Ojcu Ludów, jasnemu Słońcu, za życie, by ludy zapomniały skąd pochodzą, by za swą matką Atlą i cudowną krainą Atlanu nie tęskniły, a przywróconego życia ziem swoim smutkiem nie obciążały. Pierwszymi dziećmi Atli, co rodzicami się Sławian stali, jest wieczny Ludola, a matką przemijająca Gniewatra. Ojciec Ludola jest łagodny, dobrotliwy, cierpliwy i wiele cierpiący w milczeniu, jak nasz Lud, zaś mać Gniewatra jest przemijająca jak gniew Sławianina, wiecznie ukryta pod łzamarłym cierpieniem, lecz wyrywająca się nagle płomiennym gniewybuchem.

Po urodzeniu się Sławian dziadowie żaby Rege Rege wyniańczyli ich wśród bagien nieprzebytych. Kiedyśmy zaczęli gramolić się na czworakach, uczyli nas pływać i chodzić. W naszym niemowlęctwie jej przodkowie śpiewali nam i do snu lulali.

REGE REGE

(WOŁA)

Rege rege — rege rege — rege rege!

(A ODPOWIADA JEJ DALEKI CHÓR ŻAB NA ŁĄKACH)

BAJBAJOC

Ot! — to jest najsłodsza muzyka. Kiedy Rege Rege zawoła do łąk i bagien, to serce mi słodko umiera za krainą, skąd te prawieczne echa pochodzą. Echa z Ojczyzny mojej i z naszej wspólnej Przeszłości.

(PRZYKLĘKA PRZY REGE REGE, I OBEJMUJE RAMIONAMI JEJ GŁOWĘ)

Tyś mię znalazła na brzegu rzeki Wyszły, tyś przygarnęła i śpiewała bajdy pradziejów. Tyś wychowała i nauczyła, by wyszedłszy z Wyszły, iść z nią na spotkanie Przyszłości i wielkiej Sławii.

REGE REGE

Rege rege! rege rege — rege rege!

(CHÓR ŻABI JEJ ODPOWIADA)

BAJBAJOC

Najmilsi moi! — Nie wiem i nic nie rozumiem życia, ni ludzi dzisiejszych, więc o was wam mówić nie będę, ale coś mogę o waszej Przeszłości.

(ZAMYŚLA SIĘ I DALEJ MÓWI)

Opowiem wam o przeszłości z garści piasku, bo są tacy, co mówią wróżby z dłoni, tak ja o kraju i jego ludach mówię z piasku i o tym, co było.

(OGLĄDA SIĘ WKOŁO, ZNAJDUJE MIEJSCE TROCHĘ DALEJ, SCHYLA SIĘ I PRZYNOSI ZE SOBĄ GARŚĆ PIASKU)

Ot patrzajcie! — tutaj jest mała garść piasku. Jest to osobny świat i sam w sobie. Te ziarnka piasku — to ludzie, ten czerwony robak — to ich władca, Bóg Skorupion, a ten zaś kawałek szkła — to bohater. Każda garść piasku ma swą przeszłość, ale powiem wam plećbę o tym kawałeczku szkła.

Razu pewnego ten bóg-robak, nie mając co robić lepszego, sięgnął po kawałek piasku i zaczął nim sobie paznokcie oczyszczać. Przechodził tamtędy sławny wśród piachu-ludzi ze swej hardości i nagłej uczuciowości młodzieniec Sam-Tam. Widząc swego współziomka zbezczeszczonego w ten sposób, a wiedziony nagłym uczuciem gniewu do swego pana, skoczył mu do oka, by przerwać tę zniewagę.

(REGE REGE PRZYSŁUCHUJE SIĘ, KŁADZIE NA BRZUCHU I WYCIĄGA NOGI)

Lecz robak-bóg był doświadczonym starcem, więc zamiast otworzyć oko, by wypadł z niego hardy młodzian, jeszcze więcej zacisnął powiekę i trzymał go, aż nadbiegli żołnierze posłuszeństwa i do lochów zabrali przestępcę.

Za karę Bóg Skorupion strącił go do krateru wiecznego ognia, by pożarły go płomienie, by żarem strawiony był. Oprawcy wiedzieli, że młodzieniec zniszczonym być nie może. Bóg-robak doglądał, doradzał, gdzie i jak więcej ognia dodawać, lecz mimo złej woli swego ponurego zamiaru spełnić nie był zdolen. Nie mógł życia pozbawić tego ziarnka piasku. Pan nie mógł zniszczyć swego podwładnego. Zamieniał mu kary, wymyślał nowe męczeństwa, lecz po latach gnębienia zamieniła się ta kruszynka piasku w kawałek szkła, a tysiące cierpień, które nań zesłane były, zamieniły go w błyszczący kryształ.

Ponieważ nabierał z każdym nieszczęściem i cierpieniem coraz więcej hartu, toteż przestał podlegać prawom starzenia się. W międzyczasie jego piachy-ludzie minęły i obróciły się w kurz, a przyszły spod ziemi nowe praprapokolenia.

Pewnego dnia spłynęła świadomość na Boga Skorupiona, że zamienił swego niewolnika w istotę nieśmiertelną. Nie mógł już sam szkody jemu wyrządzić i wzburzenie jego paliło go na swą bezsiłę więcej, niżeli przedtem żywy ogień palił jego więźnia. Poczucie bezsiły uczyniło go słabym wobec przerodzonego sługi. Wzgarda boga-robaka przewlokła się w otwartą nienawiść do Sam-Tama. Będąc sam teraz wobec niego bezsilnym, zdecydował zemścić się za swą boską pomyłkę. Wysłał go zatem między własnych ludzi-piach, między Sam-Tama własny Lud. I Sam-Tam wszedł między swój Lud ziemny, przyjęty jako ich obrońca. Wyszli mu szarzy ludzie na spotkanie i śpiewem, spragnionych światła dusz, go powitali.

REGE REGE

(WOŁA)

Rege rege! — Rege rege — rege rege!

(Z DALEKICH ŁĄK ODPOWIADA JEJ ŻABI CHÓR.

SCENA ŚCIEMNIA SIĘ, A ŚWIATŁO SILNIE PADA TYLKO NA SAM-TAMA, KTÓRY WCHODZI BARDZO POWOLI, RUCHAMI POCIĄGŁYMI, NA ŚRODEK SCENY. POKRYTY JEST CAŁY MAŁYMI KAWAŁECZKAMI LUSTRA. OŚWIETLONY JEST Z DWÓCH PUNKTÓW, TAK ŻE WYDAJE WIELE ODBIĆ ŚWIATŁA.

PODNOSI OBA RAMIONA W GÓRĘ I NOGI ROZSTAWIA. SŁYCHAĆ SZUM PODOBNY DO SYPANIA SIĘ PIACHU I WIATRU. SKAŁKI I GŁAZY, CO PRZEDTEM STAŁY NIERUCHOMO, TERAZ PODNOSZĄ SIĘ OSOBNO I WIDAĆ, ŻE SĄ TO SZARZY LUDZIE O WŁOSACH I TWARZACH KOLORU PIACHU. ODCZEPIAJĄ SIĘ OD GŁAZÓW I WOKÓŁ SAM-TAMA STAJA, AŻ SIĘ WSZYSCY DO NIEGO SCHODZĄ Z RAMIONAMI PODNIESIONYMI JAK JEGO)

BAJBAJOC

Lecz Bogu Skorupionowi inny zamiar w głowie złośliwej powstał. Sam-Tam nie między Ludem miał pozostać, lecz między Ludu najuczeńszymi. Zesłany był, by był przyjęty przez prosty Lud i Młódź jego, a skosztowawszy bratniej miłości, oderwan był potem od nich i umieszczon wysoko na wzgórzu tam, gdzie jedynie przebywają ci, co wszystko wiedzą, lecz niczego swa wiedzą uczynić nie umieją.

By Sam-Tama ukarać za swoją omyłkę, posłał go Bóg Skorupion między przemądrzałych wybrańców, bo ci, mając powierzchnię oczu tak szorstką jak kamień nic nie mogą widzieć, co się na zewnątrz nich dzieje, toteż będą widzieli go tylko takim, jacy sami są. Będą go widzieli przez swoje mgliste oczy, a to go uczyni podobnym im.

Razu pewnego — a było to między dwoma nocami biały promień Słońca padł na czoło kryształu — człowieka, przenikł go do głębi poprzez mózg, przez serce i przez duszę, czego jego ludzie nigdy sami nie doświadczali, bo chropatą mieli powierzchnię. Wybiegłszy z niego we wszystkich kolorach tęczy, promień słońca położył się na zebranym piaszym Ludzie, wzbogacony zrozumieniem kryształowego człowieka, rozlał się dobroczynnie i, jak ptak rodzic swym pisklętom, rozdrobnił słońca promień i na kruszyny go rozdzielił, by łatwiej były pojęte.

Lecz złościwe przewidzenie Boga Skorupiona było skuteczne w najstraszliwszą karę na kryształowego młodzieńca. Ludzie najuczeńsi, ci, co to wszystko wiedzą, a niczego nie umieją, zaczęli natychmiast kłam mu zadawać, a w Lud wmawiać zwątpienie. Wszyscy odmówili mu wiary. Wszyscy starcy ze wzgórza plujwą wzgardy go pokryli.

Bronił się Sam-Tam przed mędrków złą wolą i wołał do nich: “Pytaliście mię o Prawdę ukrytą w promieniu słońca, więc przepuściłem go przez jaźń moją, rozdzieliłem na osobne znaczenia wszystkie kraski przyrody i powiedziałem wam, że każda kraska jest kluczem tajemnicy do obrębnych pierwiastków przyrody. Rozłożyłem przed waszym wzrokiem niby ogon pawia całe odkryte bogactwo, byście Prawdę poznali i wielcy zrozumieniem się stali!”

Lecz przemądrzy starcy ze wzgórza mieli chropą powierzchnię — jak ciemna chata z pergaminową szybką nie widzi na zewnątrz słonecznej pogody, a sama swej wnętrznej ciemnoty z zewnątrz w sobie nie zobaczy — tak i oni wątpili w jasność Sam-Tama myśli.

Wszystko to, co im prawił, kłamstwem nazwali, a w dowód swej przemądrzałej wzgardy zaczęli wycierać swe płaskie stopy na jego czole, aż stał się po trochu tak chropy i szary jak oni. Przestał już potem mieć zdolność przepuszczania promieni słońca przez siebie i prawdy Ludowi wyjawiania. Przestał być kryształem i prorokiem, lecz w zamian za to starcy na wyniesieniu zaczęli go przyjaźnią darzyć i dobrą wolą otaczać. Nie tylko, że starcy ofiarowali mu swą braterską miłość, ale sam Bóg Skorupion, często łaskawie czyścił nim sobie paznokcie.

Wreszcie odrzucon był w zapomnienie. Poniewierał się długo otoczon wzgardliwą łaskawością przemądrzałych starców. Aż kiedyś, od niechcenia, strącon był dobrotliwą stopą przypadku z góry w dół — w dół — w dół. W końcu znalazł się niespostrzeżenie wśród ludu zwykłego i jego Młodzi. Młódź, wyczuwszy wymierzoną mu krzywdę, darzyła Sam-Tama swą szczerą serdecznością, wyrażając swą skorość ku niemu, gładziła mu chorpe od troski czoło, aż znów wygładzone zostało przez dobrotliwe dłonie, a promienie słońca wnikać zaczęły w niego, ożywiać mu mózg, ożywiać serce i ducha.

I znów był kryształowym prorokiem i prawdę przepowiadał, budującą Przyszłość Ludu. Lud przezwał go mianem nowym, by ukryć przed mściwością Boga Skorupiona i przemądrzałych starców, zamieszkujących wrogie Ludowi wyniesienie Ospały.

(REGE REGE PRZYSKAKUJE DO PIASZYCH LUDZI ZEBRANYCH WOKÓŁ SAM-TAMA, UKRYTEGO WŚRÓD LUDU PIASZEGO. OBSKAKUJE ICH WKOŁO, A WRÓCIWSZY PRZED WIDZÓW, NIEZDARNIE STARA SIĘ STANĄĆ NA TYLNICH NOGACH I WOŁA)

REGE REGE

Rege rege! — Rege rege — rege rege!

(CHÓR ŻABI JEJ CORAZ TO GŁOŚNIEJ ODPOWIADA. PODNOSI RAMIONA I DAJE ZNAKI NIEBU. SZUM WIATRU SIĘ WZMAGA, ULEWA ZACZYNA LAĆ I BŁYSKAWICE PRZEDZIERAJĄ CIEMNOŚĆ. CAŁY CZAS SŁYCHAĆ ŻABI CHÓR. CAŁA SCENA STAJE W ZIELONYM ŚWIETLE, LUDZIE Z PIASKU OBSUWAJĄ SIĘ CORAZ TO NIŻEJ JAK ROZTOPIONA GLINA POD DESZCZEM, ROZPŁYWAJĄ SIĘ PO ZIEMI. SAM-TAM STOI I RAMIONA OPUSZCZA POWOLI. PRAWĄ ZATRZYMUJE PRZY SERCU SALUTUJĄC JEMU, POTEM PRZYKLĘKA NA JEDNYM KOLANIE I LEWA DŁONIĄ DOTYKA ZIEMI)

(ZAMROCZE)

II. W TYŃCY

(ODMROCZE)

(SPOTKANIE BAJBAJOCA Z KRAKIEM. WYBRZEŻE WISŁY POD TYŃCEM. NA SCENIE SĄ SKAŁY PNĄCE SIĘ DO GÓRY. RZECZ DZIEJE SIĘ U ICH STÓP NAD BRZEGIEM WODY. MŁODZIEŻ, SŁUCHAJĄC BAJD I BAŚNI BAJBAJOCA, ZASZŁA Z NIM AŻ NA TYNIEC. Z LEWEJ STRONY SCENY WCHODZI BAJBAJOC Z MŁODZIEŻĄ, A Z PRZECIWNEJ STRONY SIEDZI SAMOTNIE KRAK. WSZYSCY SIADAJĄ, BY ODPOCZĄĆ. KRAK NA OSOBNOŚCI, ZAMYŚLONY, SIEDZI OPARTY O SKAŁĘ, ZAPATRZONY PRZED SIEBIE. BAJBAJOC GO ZAUWAŻA I MÓWI DO ZEBRANYCH PO CICHU, BY GO KRAK NIE SŁYSZAŁ).

BAJBAJOC

To jest syn Ludoli, syn duszkowala z Ojcowa.

DZIEWCZYNA

Tak daleko i ty go znasz, Bajbajocu?

BAJBAJOC

Dla mnie nie ma dalekości, ni dawności. Dalekość jest moim krajem. Dawność zaś Ojczyzną. A chłopca znam, choć on mnie nie zna. Znam go, bom ojca jego czeladnikiem był.

CHŁOPIEC

Jak to! Toś ty był dawniej kowalem i uczył się u Ludoli!

BAJBAJOC

Nie kowalki jam się uczył, a Ludola wtedy nie był jeszcze kowalem.

(MÓWI GŁOŚNIEJ)

Ludola dawniej Bogobrzędu uczył!

DZIEWCZYNA

A dlaczego śmierci mu nie wymierzyli? Czy wtedy uczyć Bogobrzędu to grzechem nie było?

BAJBAJOC

O było! — było i wtedy. Jeno Ludola nie taki to człowiek jak dziady wasze i zwykli ludzie.

(MŁODZIEŻ HURMĄ DOMAGA SIĘ, BY O TYM WSZYSTKIM, IM OPOWIEDZIAŁ)

Moje kochaneńka! W naszym sławiańskim świecie jest tylko dwoje nieśmiertelnych ludzi. Nieśmiertelnym jest Ludola i ja — Bajbajoc.

(KRAK ZBLIŻA SIĘ DO KOŁA SŁUCHAJĄCYCH I SIADA Z NIMI NIEŚMIAŁO)

Nieśmiertelnymi nie przez sławę lub wielkość, lecz przez to, że umrzeć nijak nie potrafimy. Ludola jest bezśmiertnym, bo wieczną jest dola Ludu. Ja zaś, bo baśni i plećby opowiadam o sławie Bogorłów i życiu bohaterów, a i te są wieczne.

To, o czym ja dziś Młodzi sławiańskiej opowiadam, o byłej Sławii, Ludola czynił to dawniej. Lecz przyjął mię na czeladnika, bo sławy naszym Ludom przybywało, więc trzeba mu było pomocnika. Ludola śpiewał i nauczał Bogobrzędu pokryjomu nocami, a dniem opowiadał baśni i żywoty bohaterów.

On cierpi więcej od wszystkich ludzi na ziemi, ja zaś od wszystkich innych najwięcej pamiętam. Umrzeć jeszcze nie możemy, bo dla niego jest jeszcze dużo, strasznie dużo do ścierpienia, a dla mnie do spamiętania.

Zanim Kapłan Kos rozkazał Ludolę Ukarze oddać, przekazał mi ojciec Kraka sprawunek dalszego plećbiarstwa, opowiadania żywotów bohaterów i pienia sławy naszej...

CHŁOPIEC

A dlaczego Kapłan Kos język Ludoli odebrał, a życie mu pozostawił? Czy wiedział, że Ludola jest bezśmiertnym?

BAJBAJOC

Nie wiedział tego, kochaneńko! Lecz życie mu zostawił, bo to wiedział, że nijak bez Ludoli świat sławiański obyć się nie może. Widzicie, moi najmilsi, każdy z was i każde dziecko duszę ma wykutą przez Ludolę.

CHÓR

To wiemy, to wiemy — wiemy — wiemy!

BAJBAJOC

Pierwej, Wielkapłan Ciuł chciał zabrać Ludoli życie, ale Wyroczyni odradziła mu, bo kto duszy żelaznej przez Ludolę nie miał zrobionej i do piersi wrażonej, ten pozostawał jak ziemia bez słońca. Komu Ludola duszy nie ukuje, komu rachubę zgubi i kto nadal bez niej żyje, ten już nigdy do żadnej pracy, ni sprawy zdolen nie będzie. Taki to urósłszy, wszystkiego może się nauczyć, wszystko lepiej będzie wiedział od tych, co lepiej czynią, wszystko zapamięta, co inni wymyślili, ale nic mu się dobrem nie wyda, co inni stworzyli. Kogo Ludola w swej rachubie pominął, tego myślenie i gadanie — jak stonoga — nigdy się o prawdę nie potknie. Taki, to siekierą włosek wzdłuż potrafi przerąbać, za dziesięciu może gadać, ale myśleć płodnie, to nawet za siebie nie zdoła. Tacy oszukać świat i głupich potrafią, dostojności sobie mnożyć wszelakie, lecz cóż z tego, kiedy z tym wszystkim w głowie, jeno się po ugorach włóczą, gościńcami za widnokręgi błądzą, wszystkich i o wszystko pytają, wiecznie powodu szukając dlaczego się rodzili.

Toteż Kapłan Kos życie musiał darować Ludoli, bo któż by Wielkapłanowi Ciułowi rolę sochą pruł, nie otrzymawszy duszy od Ludoli, kto by modlił się i składał ofiary Bogu Hjeh Wehowi, a kto owce pasł, a ryby siecią zgarniał na brzeg Wyszły, a kto by Smokowi krwawe daniny spłacał za ojców grzechy?

DZIEWCZYNA

To i ty, Bajbajocu, masz duszę przez Ludolę kutą?

BAJBAJOC

Nie kochaneńko! Jam się urodził zanim on kowalem był. Dawniej nie on, lecz Starobrzęd, duszę człowiekowi dawał, a kiedy słudzy Boga Hjeh Weha język Ludoli odebrali, a z nim i naukę Bogobrzędu, to zabrał się do kowalki, by przynajmniej zamiast dusz “uczonych”, przez kapłanów dawanych Ludowi, sporządzał dusze c z u j ą c e.

Nie! — moje serdeńka! — jam bez duszy, a zamiast duszy mam dwa serca. I ja też niczego uczynić nie mogę, choć wszystko wiem, co dotąd było na sławiańskim świecie i wszystko pamiętam! Lecz mając dwa serca mogę swym umiłowaniem zapalić serca innych do wszystkiego, co Sławą było zrodzone. Toteż, od kiedy Ludola nauczył mię baśni o żywotach Bogorłów i bohaterów, odtąd sieję tęsknotę w duszach Młodzi Sławiańskiej ku wielkiej naszej Jedni.

CHŁOPIEC

Bajbajocu! Jeśli Krak jest synem bezśmiertnego, to on jest innym od nas? Mów nam o nim, jakeś mówił o nas samych tam w drodze do Tyńca. Wróż Krakowi jego przyszłość!

CHÓR

(WSZYSCY DOMAGAJĄ SIĘ)

Mów nam, co w nim widzisz, w nim widzisz, widzisz! Wróż! Wróż!

BAJBAJOC

Moi słodeńcy! — ten chłopiec jest synem bezśmiertnego Ludoli, lecz sam jest doczesnym człowiekiem, bo matką jego jest Gniewatra, co to, kiedy Ludowi jest jeszcze gorzej, to ona ogniewy zapala na wzgórzach, więc ona jest przemijająca. Krak się w matkę wrodził, ale w ojca wsłuchał.

(KIERUJE SŁOWA DO KRAKA)

Widziałem cię wiele razy, kiedym u twego ojca na gospodzie bywał, alem ci nigdy oczu nie widział. Miałeś je zawsze zamknięte i klęczący przed ojcem Ludolą wsłuchiwałeś się w jego piersi, jego krwi szemrania słuchałeś, by skarg powszechnej niedoli nie stracić. Oczyś miał zamknięte, by żadna cię nie minęła skarga.

(PRZERYWA I DALEJ MÓWI)

Wstań chłopcze, by cię drudzy lepiej widzieli, boś ty jest syn bezśmiertnika, a matki przemijającej.

(KRAK WOLNO I AUTOMATYCZNIE W ZAMYŚLENIU WSTAJE, BAJBAJOC DALEJ SIEDZI NA WZNIESIENIU)

BAJBAJOC

Patrzcie, moi najmilsi, bo oto jest jedyny człowiek, co mowę niemowy rozumie! Przykładając ucho do piersi ojca słyszy przez głos krwi skargi Ludoli. Ojciec Ludola, naprawiając zaniedbane ludzkie dusze, zagląda do ich wnętrza i stad wie o wszystkim, co Ludowi dzisiaj dolega. Nie mówiąc ludzkim językiem, Ludola odczuwa wszystko to, czego Lud słowami powiedzieć nie może, a człek zwykły w skargę swą by nie zmieścił.

(KRAK STOI ZAMYŚLONY, MILCZĄCY, W ZIEMIĘ ZAPATRZONY)

Ten chłopiec nie jest bezśmiertnym jak Ludola, jego kowal, ni też jak mać Gniewatra przemijający. Więc żyje z nami, jak każdy z was, i takoż umiera, lecz za to rodzi się wiele, wiele razy. Za każdym razem jako inny chłopiec, o innej twarzy, a kryje swe poprzednie bytowanie nosząc inne miano i służy jemu wiernie. Za każdym tez razem inną mówi mową. W ten sposób przysparza Sławii bohaterów, bo wszyscy synowie Gniewatry są wiele razy odradzani na to, by Ludowi jego Prawo przywracać.

(PRZERYWA I PYTA SIĘ NIEPEWIEN)

Czy mam mówić więcej?

CHÓR

Mów, mów dalej, Bajbajocu, dalej mów, mów!

BAJBAJOC

A nie zdradzicie mych słów kapłanom?

CHÓR

Nie zdradzim. Bajbajocu, mów dalej!

BAJBAJOC

Jak mówiłem, Krak będąc synem wiecznego Ludoli i przemijającej Gniewatry, jest wiecznym tylko w tym, że ciągle się na nowo rodzi, a przemijającym, bo jak gniew Sławianina żyje krótko, a wcześnie umiera. Ten chłopiec, tak jak jego poprzednicy, jest wysłannikiem ŚwiatOwida. Bóg Jedności, by ulżyć mu, tak jak i jego poprzednikom w trudów nadmiarze, obdarzył go niepamięcią poprzednich żyć.

(MÓWI PODNIECONY)

Ty, synu Ludoli, masz sprawunek obrony Młodzi Ludu przed Starymi. Ty Wiosnę na tron winieneś wprowadzić, strąciwszy Zimę w podziemia. Jeśli spełnisz swe przeznaczenie, to do ciemności wniknie światło, a życie zgnębi Martwotę. Ty, synu Ludoli, Wiosnę Dziejów Sławianom przynieść możesz i światłością duszę Ludowi — niby wnętrze ciemnej chaty — wybielić. Tyś wysłan był Młódź bronić i Sławię zjednoczyć.

(KRAK NIERUCHOMY W ZAMYŚLENIU DO SIEBIE)

KRAK

Czyś to ty do mnie mówił, czy snem roi mi się głowa? Jam o tym sprawunku śnił razy niezliczone, że nie wiem już czy sen jest życiem, czy życie snem mi się zdaje. Aleć bym tych marzeń nikomu na głos nie powiedział.

Jeżeliś ty me myśli pospołowi odkrył i serce moje na śmiewisko jawił...

BAJBAJOC

Złej we mnie woli nie ma, a tym mniej ku tobie, Kraku z Ojcowa. Pisaniem dla mnie jesteś do odczytania, skoro wśród nas stoisz. Widzisz, bo wszystko, co dobrem jest — jest własnością wszystkich, a co złe — skrytą własnością zostanie.

To, czego sercem pragniesz, a myślą dosięgasz, jest treścią potrzebną dla tych, co jej są spragnieni. Udusisz skowronka ściskając go w garści. Marzenia zwiędną na dnie milczącego człeka. Jeśli słodkie ci są twe marzenia, to czy nie słodsze są te kwiaty i brzemienniejsze wspomnienia, gdy z nich pszczoły ich znaczenie piją?

KRAK

(SMĘTNIE DO SIEBIE)

... Nie skąpym ja, myślałem tylko, że co słodkie w samotności mojej, śmiesznym się stanie w gromadnym wysłuchaniu. Ja bym, ja bym nie śmiał, nie ważył się rozprostować swych myśli przed cudzym wzrokiem, przed obcym sądzeniem...

BAJBAJOC

Tociem Ludolin znajomy, nie obcy! Jenoś mię nigdy przedtem nie widział, a ci tutaj chłopcy i dziewczęta, to twoi najbliżsi. Nie ma obcych między młodymi, obcym jest ci tylko starcze pokolenie.

Bywałem u ojca twego w zagrodzie, tom ciebie widywał. Wtedyś na kolanach uchem do piersi ojca był przywarty, nadsłuchujący, stroskany tym, coś usłyszał o niedoli ludu. Lecz dziś widzę cię po raz pierwszy, bo widzę twe oczy. Widzę stojącego z otwartymi źrenicami. Choć twój znajomy, tom cię dotąd nie znał wcale, tak jak ślepego nikt nie będzie znał, a choć widziany, zostawałeś obcy.

(BAJBAJOC SCHODZI Z PODNIESIENIA I ZBLIŻA SIĘ DO KRAKA)

Tyś jest syn osobliwy: Ojciec wiecznik, mać przemijająca...

Daj, Kraku, zajrzeć se w oczy i wnijść do dna twej tajemnicy!

(KŁADZIE NA RAMIONA KRAKA SWE RĘCE I PATRZY MU W TWARZ)

Widzę! Widzę za łagodnymi powiekami, danymi przez ojca, ogień czającego się gniewu — dziedzictwo od matki Gniewatry.

Coś się w twojej duszy żarzy, a ludziom ci skorym parzy spojrzeniem wiedzącym.

(PODNIECONY)

Cóż to? — co ja widzę!? Toś to ty nosicielem Świętego Ziarenka!?

(MŁODZIEŻ PODNOSI SIĘ)

Kto żyw niech słucha i patrzy! Oto jest wybraniec Boga Jedności, oto się znalazł ten, co pieści w piersi swej Świętą Kruszynkę Piasku, co sercem była w posągu Boga Wygnańcy! Boga ŚwiatOwida!

Tutaj przed nami stoi młodzian, co ziarnko Święte z piersi ŚwiatOwida —nieświadom — w sobie ukrywa po tysiącletniej zatracie.

(MŁODZIEŻ ROZSTĘPUJE SIĘ W WIELKIEM ZDZIWIENIU, STAJE PO STRONIE BAJBAJOCA, PATRZĄC NA KRAKA STOJĄCEGO OSOBNO)

CHÓR

Sława! Sława nosicielowi Świętej Kruszynki! Sława, Ludoli synowi!

(KRAK CAŁY CZAS STOI Z GŁOWĄ SCHYLONĄ, JAKBY PODSĄDNY, A ZAMYŚLONY)

BAJBAJOC

(W UNIESIENIU)

Jest to dzień osobliwy! Dzień od wieków spodziewany! Dzień — i młodzień — przez Boga Jedności zaznakowany! Syn to przez Gniewatrę spod ziemi nam wydany, ze Świętym Ziarenkiem w swym sercu wysłany, by powrót Sławian do wzajemnej miłości był spełniony! To, co tysiącleciem ukryte we wnętrzu ziemi było, teraz w Kraku — ku uwolnieniu serc z niewoli nienawiści — sprawiedliwym gniewem watry nowym życiem na wierzch wypłynęło!

Co było ziemi, teraz znów jest ludzkie, co się zapodziało na rozstaju dróg obsługi Cudzobrzędu, teraz — by prawodarzyć i jednać — samo się zjawiło!

CHÓR

Sława mu! Sława Krakowi z Ojcowa!

BAJBAJOC

Och! — to jest dzień przez ludy wyczekiwany. Tociem zeszedł całą Sławiańszczyznę wiele, wiele razy. Zaglądałem do siół, grodów i kolebek, by przez oczy zajrzeć w dno ich tajemnicy czy czasem, jakiś chłopak lub dziewczyna, tegoż to Świętego Ziarenka w sobie nie chowają!

Toć, to dzień najwyższej mojej szczęśliwości! Tociem se zdarł stopy po ścierniskach, na głazach gór niedostępnych, i na bezkrańcym gościńcu niezaspokojonej włóczęgi, w poszukiwaniu tego Świętego Piaseczku. Bo bez niego na nic wszelkie zabiegi ku Jedności sławiańskiej.

Tyżeś! — tyżeś obrańcem ŚwiatOwida, skoroś się nam znalazł! Nie nam się już teraz bać Cudzobrzędu! Kraku, jesteś żagwią światła ukrytego, co stoi jeszcze nie rozpalona!

(CZEKA NA SŁOWO OD KRAKA)

Czemuż to kryjesz się z myślami?

(CZEKA ODPOWIEDZI)

Czemuś zagroblił swe marzenia?

(CZEKA)

Zalany jest twój duch nadmiarem jakiegoś rozżalenia, a za groblą twego przemilczenia...

(RĘKĄ WSKAZUJE MŁODZIEŻ)

posucha uczuć dławi braci twoich!

(PERSWAZYJNIE)

Gdzie pragnienie życiem owładnęło, tam jedynie ż r ó d ł o odrodzenia jest zbawieniem! Ale źródłem może być jedynie tylko ta siła, co od siebie odpływa, bo tylko wówczas mnoży się i wzmaga.

(CZEKA, BY KRAK COŚ POWIEDZIAŁ, LECZ TEN NADAL MILCZY ZAMYŚLONY)

Synu Ludoli! — toć skąpić ci się siebie samego ludziom twoim nie godzi. Tyś jest przez ŚwiatOwida wysłan, iżeś — nie dla siebie się rodził. Masz w sobie skryty sprawunek! Tobie innych prowadzić, a nie w domu zgarbion sam ze sobą siedzieć! Tyś synem Doli Ludu, obrońcą Sławii przeciw Cudzobrzędowi — takie jest ci przeznaczenie!

KRAK

(SMĘTNIE)

Jam to wiedział, jam to jawą śnił. Jeno... jeno bał się braciom lepszym być. Jenom czekał na lepszego, kogoś z nadludzkiego urodzenia. Czekał, by poddać się komuś z widomym jakimś znakiem albo światłem nade głową. Jam czekał na kogoś wielkiego jak topola, bo we mnie — zrodzonego z krwi i bólu zwykłej matce, tak jak oni — bracia by nie wierzyli. Jam synem niemowy, synem potępieńca Ukary. Jam nie chciał im lepszy być. Oni by mi nie wierzyli.

BAJBAJOC

(SIADA NA ZIEMI, A MŁÓDŹ PÓŁKRĘGIEM, WOKÓŁ STOJĄCEGO KRAKA)

Lepszym? — nie ma lepszych z urodzenia, jeno przez wolę własną lepsi się oni stają. We wszechświecie jest tylko jeden ŚwiatOwid. Ojciec twój Ludola i ja Bajbajoc jesteśmy bezśmiertni ale wcale nie lepsi od tych, co szczerze wielbią Boga Jedności.

Lepszy? — to ten, co mając w sobie Święte Ziarenko, cierpi wieczną, niczym nieukojoną tęsknotę, a mówię ci, że przeć ty masz w sobie tę Świętą Kruszynkę, ten piaseczek bolejącego żalu, co — jak w muszli morskiej — kojąca obietnica Woli łagodzi go i w perłę treści swego przeznaczenia zamienia.

Lepsi? — to ci, co ważą się być, bo stając się kapłanami swej woli i wiary w swe przeznaczenie, zostają potem bohaterami, a po śmierci — Bogorłami ŚwiatOwida. Czynami za życia — owocem swej woli — przynoszą Ludowi z klęsk uwolnienie za życia, a po śmierci uwielczają wielkolisko Bogorłów i pomnażają wiarę Sławian, czyli wiarę w siebie samych.

Tak jak ty, każdy Bogorzeł był za życia tutaj na ziemi bohaterem i każdy bohater zwykłej matce, zwykłym niemowlęciem się rodził. Z boleści matki i rasy swej się spłodził. Ze słonej krwi czerwonej, śród jęków, z łona się wyłonił.

Ci lepsi! — to zwykłym ludziskom się rodzili i rodzą! Raz w skwarnym polu, to znów na stopniach świątyni, czasem między bydłem w pachnącej stajence, a indziej podczas burzy albo już we własnym domu. Ale zawsze z tym to Świętym Ziarenkiem piasku Boga Jedności naszej. Zawsze z tą Świętą Kruszynką w swej piersi, Kruszynką co zwie się Wolą.

Wiesz, Kraku! Ci lepsi, to od chłopięctwa sami się do służby ŚwiatOwida pozywali, sami szli do Ludoli, by im dusze żelazne kował, hartowne na pomieszczenie w nich Świętego Piaseczku. Tyś w łagodności dzisiejszego Ludu wychowan, a Cudzobrzęd zakradł ci się do duszy, dlategoś zbyt skromny, zbyt sobie niedowierzający, wierzący w innych lecz nie w siebie.

Ci lepsi, sami się pozywają. Nikt ich o to nie pytał, nie prosił. Lud ich nie powoływał, ni Wyroczynia ich wskazywała, ni też tłuszczem świętym kapłani namaszczali albo znakami rąk zaczarowywali.

Bohaterzy dowiadywali się o tym, że są lepsi, z łomotania serca swego na każdą ludzką krzywdę, własnym dyszącym naporem żarliwego serca. By pomoc Ludowi nieść, oni obmyślali sposoby i w sobie budowali samoupewnienie. Obmysłem Czynów w bezsenności noce i wiarą w siebie wychowywali to przeświadczenie w sobie, że gdziekolwiek po ziemi stąpają, tam w jej głębinach krew praojców krąży i duch ŚwiatOwida ją ożywia.

Chłopcze! — najlepszym to ten, co Wolę do czynów piastuje kryjomie. Ten — toć najlepszy i wyczekiwany — kto zrodził w sobie Wolę, ten sam się powołuje. Kto się o prawo nie pyta, ten sam sobie to prawo daje. By czynić dobro Ludowi, znaczy dawać swoje i lepsze Prawo.

Kaczka i Orzeł ptakami się lęgną z jaja, obdarzone po parze skrzydeł, lecz lepszym... i kniaziem przestworzy... będzie ten z nich, który wyżej swój wzrok zawiesza, dalej Wolą sięga, a bliżej Słońca rozwija swe widnokręgi.

KRAK

(KLĘKA NA JEDNYM KOLANIE PRZED BAJBAJOCEM, A JEDNĄ DŁONIĄ ZIEMI DOTYKA)

Mamże ja zatem ważyć się?... Sobie... chcieć? Czynem uświęcić marzenia?...

CHÓR

Nasze tęsknoty zapłodnić twoim marzeniem. Nasze stęsknienie do czynu określić i twarz mu poznania dać.

KRAK

... mamże spełnić me samotne ślubowania?... Ważyć się być?...

BAJBAJOC

Tak ci Ziarnko nakazuje. Taki twój Sprawunek święty...

CHÓR

... i twoje przykazanie! Twoje, Twoje przykazanie!...

KRAK

... na się podjąć trud pełnienia Msty?

BAJBAJOC

Przez ciebie złączą się Sławiańskie kruszyny...

KRAK

... i stanąć nad grobiszczem Bogobrzędu...

(ZAPALA SIĘ W SŁOWACH, A Z ZACHODU CZERWONE ŚWIATŁO PADA NA NIEGO I NA SKAŁY)

... nad kurhanami męczenników, jako ich pośmiertny zew?...

BAJBAJOC

A Bogobrzędu zmartwychwstanie w Jednię zbratanych Sławian będzie ponownym objawieniem się ŚwiatOwida.

(Z UNIESIENIEM)

O! — kończy się moja i Białorła szukanina! Na nic by się zdały zabiegi złączenia wielkich odłamów, bo bez tego Świętego Piaseczku Ludy nasze pozostawały by w rozterce. Bez tej Kruszynki nie dało by się, złożonego z odłamów rozbiegłych, posągu Boga Jedności ożywić. Bez tego Ziarenka nie było Woli, a bez niej nie było Czynu.

(ZDRADAR, DOTĄD NIESPOSTRZEŻONY, ODZYWA SIĘ Z TYŁU GROMADY MŁODYCH GŁOSEM BEZNOSEGO CZŁOWIEKA)

ZDRADAR

Mimo wszystko! — jutro na Bawole odbędzie się jednak dzień Ukary, dzień sprawiedliwości.

(WYSTĘPUJE NAPRZÓD I STAJE WYZYWAJĄCO NAPRZECIW KRAKA)

Dużo i pięknie nam Bajbajoc naopowiadał o wybrańcach ŚwiatOwida, o Kruszynkach i o wzniosłych bardzo rzeczach, no i o tobie — jako że w sobie ów Święty Piaseczek nosisz, jako o tym jednym z najlepszych. Jednak jutro jest dniem ważnym, bo dniem wskazań przez naszą cnotliwą Wyroczynię. Jutro, po obrzędzie Obryzgi, sam Bóg Hjeh Weh zawyrokuje, kto rzeczywiście jest... najlepszym!

(WSZYSCY SĄ ZMIESZANI TYM NAGŁYM OBROTEM NASTROJU I NIESPODZIEWANYM PODDAŃSTWEM DLA CUDZOBRZĘDU JEDNEGO Z MIĘDZY ZAUFANYCH PRZYJACIÓŁ)

Kraku Ludoli! Jutro jest dzień święty, bo to dzień Ukary. Pewien jestem, że napewno przybędziesz, by cię największe dostojeństwo wyboru na Ofiarnika nie minęło. Wyroki Obryzgi są sprawiedliwe, bo nimi sam Bóg Hjeh Weh kieruje.

Szkoda, żeś nigdy nie przybywał na poprzednie Ukary, ale — jako najlepszego wśród nas — ten dowód prawdziwego wysłannictwa przynajmniej tym razem cię nie minie. Spodziewamy się, że jutro przybędziesz na Ukarę... jeżeli się nie boisz zostać ofiarnikiem Smoka dla odkupienia Ludu.

(ZWRACA SIĘ DO BAJBAJOCA)

Myślę, Bajbajocu, że nam odradzać nie będziesz, naszej gotowości służenia Ludowi i naszej skorości złożenia choćby życia na ołtarzu tak wielkiego poświęcenia, by odkupić szczęście ojców i gniew Smoka odwrócić?

Więc, Kraku, jeżeli ci Bajbajoc przyjścia na Ukarę nie odradza, to przybądź, bo jeśli nie stchórzysz i jak inni młodzieńcy staniesz do obrządku Obryzgi, to kto wie, czy nie trafi cię wybór przeznaczonego ci, a tak wzniosłego wysłannictwa.

BAJBAJOC

(ZMIESZANY)

Odradzał nie będę. Wszakżesz nie ma wznioślejszego sposobu poświęcenia się naszej szlachetnej młodzieży, jak dać swe życie w ofierze dla dobra Ludu. Smoka trza przebłagać ludzkimi ofiarami, by klęskami powodzi, posuchy, pomoru i pożogi krajów naszych choć przez rok jakiś nam nie gnębił... Iść zatem radzę, by zaszczytu Obryzgi dosięgnąć. Iść radzę, bo...

KRAK

(PRZERYWA)

Jak mówisz, Bajbajocu? Radzisz nam na Obryzgę iść, by przez nią Ofiarnicy wybrani byli, a potem, by Lud odkupywali przed Smokiem?... Lecz...

(KRZYCZĄC)

czy nie wiesz, skąd kapłani ów krwawy język biorą, by nim obrządek Obryzgi sprawować? Ludowi go żywcem wyrywają, temu samemu Ludowi, który my, przez Ofiarę Młodych, chcemy właśnie zbawić!

Przed gniewem Smoka krzywdę Ludowi sami robimy, czy po to, żeby jej Smok nie czynił — lecz my? W ten sposób wybierać Ofiarników nie radzę, jeśli jednocześnie musimy śmiertelne zadawać szarpnięcia tym, co wiernie, choć skrycie, Ludowi służyli.

ZDRADAR

Ci karani przecież są za zdradę wobec Boga Hjeh Weha. Kara jest przez sam Lud uznana, a młodzież Ukarę z zapałem wielkiej wiary spełnia.

KRAK

(LEKCEWAŻY ZDRADARA I NIE ZAUWAŻA GO. MÓWI DO BAJBAJOCA Z WYRZUTEM)

Jak to? — Radzisz mi z siebie samego powstanie, radzisz duszy mej przebudowanie, zapalasz do zjednania Sławian i Czwórcy Boga przywrócenie naszym ziemiom, a jednocześnie radzisz Cudzobrzędy Ukary i Obryzgi sprawować?!... O Bogu Jedności nam opowiadasz, ale też i każesz iść Ukarę wymierzać tym, co duszę Ludu w nieszczęściu kryjomym Bogobrzędem wspierają?!... Jakżesz to nam jedną krzywdą drugą krzywdę łagodzić?!

ZDRADAR

Ukarę sam Lud uznał za wymiar sprawiedliwości, a czego Lud żąda, to świętym staje się obowiązkiem, zaś zbrodniarzom krzywdy wyrządzać nie można.

KRAK

(DALEJ NIE SŁYSZY ZDRADARA)

Dwom Bogom naraz służyć nie będziemy! Ofiaryśmy są skorzy czynić z naszego żywota, lecz doboru Ofiarników — nie przez śmierć i męczeństwo kryjomych przyjaciół Ludu — dokonamy.

BAJBAJOC

O, ja bezszczęsny człowiek! Jakżesz to mnie wam, dzisiejszym ludziom, radzić? Toć słuszne, co nam tu Krak prawi! Bo jakżesz to wam ofiary z waszego życia Smokowi czynić, by niby Lud zbawić, a jednocześnie być obranymi przez śmierć przyjaciół Ludu?

O ja biedniak?! To nie mnie wam radzić, bo rada każda dotyczy jedynie Przyszłości. Nie pozwalajcie mi mówić, chyba że jedynie tylko o tym, co już w dziejach było. Niechaj Krak o jutrze radzi!

CHÓR

Niech Krak radzi, radzi, radzi!

BAJBAJOC

Kochaneńka moje! — cokolwiek wam powiem o przeszłości, to wierzajcie mi przy każdym słowie. O dzisiejszości tylko Ludola prawdę powiedzieć potrafi, bo on nieszczęśliwym ludziskom naprawia dusze. A tylko ten, kto umie zrozumieć Ludolę, wie co to jest dzisiejszość. Więc Krak jedynie wie o przyszłości, o tym co będzie. Więc radzić winien tylko Krak, bo tak jak to — co było, jest moją Ojczyzną, tak dla niego, jest nią, wszystko to — co będzie!

ZDRADAR

(IRONICZNIE DO KRAKA, KTÓRY GO PRZEOCZA)

Więc skoro ty jedynie Ludoli mowę rozumiesz i wiesz od niego aż wszystko, co się dzisiaj dzieje, czego nawet najwyżsi kapłani nie wiedzą, to radźże nam na dzień jutrzejszy, dzień wyboru Ofiarników. Jutro każdy ojciec i cnotliwa matka spodziewa się spełnienia swych bogobojnych marzeń, by ich to syn lub córka także Obrańcami zostali Boga Hjeh Weha i ofiarami ubłagalnego Smoka.

KRAK

Czyście gotowi moją radę brać?

CHÓR

Brać twą radę gotowi, twą radę brać!

KRAK

... i wedle niej naszą ofiarę Smokowi dać?

CHÓR

Ofiarę złożyć wedle niej, wedle niej.

ZDRADAR

Jeżeli tak łatwo więdniesz na widok krwi i męczarni, to pomiń Ukarę. Przynajmniej przyjdź na ucztę Obryzgi, byś przyjrzeć się mógł odwadze chłopów i dziewczyn, jak bez tchórzostwa poddają się Wyroczni, w losu ich osądzeniu. Jeżeli boisz się być uczestnikiem wyboru na odkupiciela Ludu, to choć jako widz bezpiecznie możesz się przyglądać.

CHÓR

Chcemy ofiary czynić, a służyć tylko jednemu Bogowi.

ZDRADAR

Tak, tak, chcemy ofiary czynić, chcemy być z Bogiem Hjeh Wehem albo przeciw niemu...

BAJBAJOC

Ale ofiary, dla Ludu zbawienia, ofiary Smokowi nie skąpić...

(ZATRZYMUJE SIĘ, A ZWRACAJĄC POWOLNIE DO ZDRADARA)

Tobie Zdradarze, ofiary z życia twego dawać nie wolno, szczodrym jesteś ale życiem innych, bo swego oddać nie możesz. Miłować niczego nie potrafisz, boś jednym z tych, którzy duszy od Ludoli nie dostali...

(MŁODZI OD ZDRADARA ODSTĘPUJĄ Z ODRAZĄ)

KRAK

Więc wedle rady mej pójdziecie!?

CHÓR

Pójdziemy za radą, za radą pójdziemy!

KRAK

Wracajcie zatem do domów. Spotkamy się tam, gdzie przez niego wam wskażę

(KŁADĄC RAMIĘ NA NAJBLIŻSZYM ZE STOJĄCYCH PRZY NIM, ODCHODZI Z NIM W PRAWO)

Na Ukarę nie chodzić, bo innych tam i tak przybędzie za wielu. Sam obmyślę sposób zrobienia ofiary naszej Smokowi. Uczynek ofiary z namiestnikiem Boga Hjeh Weha, czyli ze Smokiem, sami wypełnimy bez Ukary i Obryzgi...

A karła na drugi raz z sobą nie przynoście!

(ZDRADAR POZOSTAJE NA ŚRODKU WŚCIEKŁY, ZAŚ KRAK Z TOWARZYSZEM ODCHODZI PRAWĄ STRONĘ SCENY, BAJBAJOC Z RESZTA W LEWO)

ZDRADAR

Karzeł! — karzeł! — karzeł!

(ZAMROCZE)

III. UKARA I OBRYZGA

(ODMROCZE)

(WZGÓRZE BAWOŁU PODCZAS UKARY STAROBRZĘDOWCÓW. NA SCENIE WIELE LUDZI WYCZEKUJĄCYCH PRZYWIEDZENIA WIĘŹNIA I WYMIARU UKARY. RZECZ DZIEJE SIĘ MIĘDZY DWOMA BUDOWLAMI SCHODZĄCYMI SIĘ W OSTRYM KĄCIE, MIĘDZY NIMI ZAŚ WĄSKIE PRZEJŚCIE, PRZEZ KTÓRE WIDAĆ NIEBO).

I STARZEC

Czyście słyszoł, kogo wzięli?

II STARZEC

Tajemnicą zaszyli, że nikt nie wi, kogo majom! W tajemnicy trzymajom.

I STARZEC

A toć wim, że w tajemnicy, bo mówić nie wolno o nim nikomu, alem myśloł, że tak łod spódnicy, ktoś się od kogoś dowi, a potem komuś powi.

II STARZEC

E, cóz z tego, wiadomo, cy nie, kara go za to nie minie.

I STARZEC

A nie minie, nie minie, takij winie przepuscynio nima.

II STARZEC

... że tys to im sie tego chce, na sie i na nos nieszczyńście nachmurzać? Wiadomo, że blyzsy nom starobrzęd, że miłość niektórych z nos kryjomo Boga ŚwiatOwida pieści. Wiadomo, że ŚwiatOwida, Boga Jedności, miłować wolimy, a Hjeh Weha ino — musimy.

II STARZEC

Cichojcie, cichojcie, bo kto podesłyszy! Ale powim łod siebie, żeście moją myśl powiedzioł. Tak cy nie tak, ale Ukara upornych nie minie. Przeć lepiej tym razem, bo tylko jednego dziś majom.

I STARZEC

Ano nie minie, nie minie! Kto Hjeh Wehowi się stawio, tyn marnie zginie.

II STARZEC

Wicie? zeszłyj pory, to aże ćtyrech tak uciszyli i bez języków puścili umirać?

I STARZEC

Mówicie! ćtyrech mieli? Jom nie tutejsy i nie wiedzioł o tym.

(LUDZIE CHODZĄ NIECIERPLIWI, GRUPKAMI ROZMAWIAJĄ)

I BABA

Jom myślała, że kiej skońcyli z tymi ćtyryma zesłej pory, to już nowych nie znajdom. Ze tys te ludzie są takie uporne. Toć uni na nos gniw Hjeh Weha ściągają a kory łod Smoka.

II BABA

He, mówie wom! Dyć tom ostatniom powodziom Smok nom wsie zaloł aż po dachy, a bez to, że te uporne ludzie tak przeciwko Hjeh Wehowi psiocom. Dyć nanos to skoranie Smok zsyło, za ich nieposłuszyństwa.

I BABA

Poco im sie tak myślami włócyć po downych casach, poco ŚwiatOwida kryjomie odżywiajom. Już nie jest, jak beło! Teros jest Bóg Hjeh Weh i nowe obrzyndy.

II BABA

He, mówie wom. Nie wolno sie kapłanom sprzeciwiać, a kto im na przekore stanie, tymu Ukara język odbierze, a tyn tu, zasłuzonom odcierpi wymiare.

I BABA

Mówicie, odcierpi? Aleście tego pewnie nie słyszoła. Wicie? Ze, tyn tutoj, co sprowadzon bedzie, podczas zimy, w samiuśkie południe nauczoł?

II BABA

Co? nie w noce? I światła sie nie boł? He, mówie wom, toć to gorszy grzysznik od tych ćtyrech z zeszłyj pory!

III BABA

W połednie?... Co mówicie?! To najgrzyśniej o ŚwiatOwidzie prawić! Grzyśniejszy on od tamtych ćtyrech i za ćtyrech winien cierpieć. Jom już wiele kiecek dzisiej na sie wdziała, żeby sie lepi Ukarze przysłużyć.

II BABA

He, mówie wom! Sprawiom mdliwość mu wiecnom. Jus obelgom stroił nie bedzie na Boga Hjeh Weha, a bez języka, to do ŚwiatOwida na skarge nie pódzie.

III BABA

A no sprawiom mdliwość mu wiecnom, kiej nie przetrzymo, to zemrze. A kiej po Ukarze ostanie przy życiu, to zamiost mowy, to i plujwy bedzie mu w gymbie za mało.

I BABA

Takimu to i tako Ukara za skompo.

II BABA

He, mówie wom! Jakże to nasym Boga Hjeh Weha zniewożać? Toć to nie jakiś tam bożek sławiański, ale Bóg Zagranicny!... Nojwiększy Bóg samych Biżymdów!

(WIELE SIĘ BAB JUŻ ZESZŁO DO TYCH KILKU I WSZYSTKIE NARAZ MÓWIĄ. NAGLE CISZA ZAPADA. WSZYSCY KU TYŁOWI SCENY WOLNO SIĘ OBRACAJĄ I ROZSTĘPUJĄ SIĘ NA DWIE POŁOWY W WIELKIM MILCZENIU. SPOMIĘDZY DWÓCH BUDOWLI WCHODZĄ — PIERWEJ KAPŁAN, ZA NIM SIWY WIEŚNIAK W ŁAPCIACH I W BIAŁEJ SIERMIĘDZE LNIANEJ — A ZA NIMI DWAJ POMNIEJSI KAPŁANI I ŻOŁNIERZE POSŁUSZEŃSTWA)

Więzień ma powróz na szyi, a drugi u jednej nogi, zaś końce tych trzymają kapłani. Lud pada na kolana i dwukrotnie bije głowami w ziemię, hołd składając przed kapłanem, który z przesadnym gestem kokieteryjnej powagi, z głową zbyt wysoko niesioną, błogosławi na wsze strony. Po tym skończywszy to, obchodzi brzegi tłumu i ofiaruje, czy chcą, czy nie, ręce do całowania klęczącym. Kapłan podchodzi do przodu sceny, a stanąwszy tyłem do widzów, rękoma daje znak, by Lud wstał. Lud szanownie pochylony czeka w milczeniu. Więzień stoi przed kapłanem.

KAPŁAN

Łagodny mój ludu! Dziś jest nowy dzień sprawiedliwej Ukary, dla tych co nadal śmią trwać w błędzie waszych dziadów. Dziś znów jest dzień wymiaru cierpień za upór życia grzechem i nieposłuszeństwo wobec praw Biżymdów, jak i władzy Wielkapłana Ciuła. Wielkapłan Ciuł, mając szczęśliwość swego ukochanego Ludu na sercu, woli zaledwie paru grzeszników Ukarze oddać, niżeli wszytkich narażać na gniew Boga Hjeh Weha. Woli on kilku poświęcić cierpieniom Ukary, niżeli wszystkie jego ziemie najazdowi ław wojennych, wszechpotężnego państwa Biżymdów.

Wiele już to razy Jego Szerokość Wielkapłan Ciuł zdołał wstawiennictwem swym odwrócić zasłużony gniew straszliwego Smoka od waszych siedzib. Wielekroć ubłagał go, by powódź rzek cofnął z powrotem do chmur, skąd przyszła. Zdołał użebrać zarzegnanie moru dzieci waszych i waszego bydła. A ileć to razy uprosiła Jego Szerokość straszliwego Smoka, by deszcz nagły zesłał i pożogę wsi zadusił???...

Lecz wśród was nadal kryją się niewierni, co zamiast Boga Hjeh Weha wysławiać i nam posłusznymi być, kryjomo wielbią tamtego... i nadal nauczają młodzież obrządków starobrzędu. Niewdzięcznicy, przeczą Boga Hjeh Weha świętości, a przeciw naszemu opatrznościowemu wszechpaństwu Biżymdów śmią złorzeczyć.

(PRZERWA I ZNÓW MÓWI)

Ludu mój łagodny! Wiara twa w wielkość Boga Hjeh Weha cię tu sprowadziła, jak i to pragnienie spełnienia się sprawiedliwości. Zwyczajem naszym i naszych praw porządkiem przybyłem tu, by sądy sprawować, wy cnotliwe matrony, by pomóc mi w Wymiarze Ukary a ty, O Szlachetna młodzieży, by ją wykonać i dojść przez to do najwyższego przywileju, to jest by mieć możność dosięgnięcia szczęścia przez szczytne poświęcenie się dla swego ludu i zostać ofiarnikami Smoka.

(PRZERYWA I MÓWI, ZACIEKLE)

I znowu tą porą nowego mamy złoczyńcę, choć tylko jeden tym razem, toć gorszy od wielu. Zeszłej pory było czterech, dwóch Rusów, jeden Polak, jeden Czech.

I tym razem znowuż Czech, ta podła krew! Zawinił on ciężej od tamtych wobec Boga Hjeh Weha, a usta ma pełne jadu. Podłość jego jest siostrą jego grzeszności. Inni co dawniejszej Ukarze poddawani byli, nauczali wstecznych obrządków nocami, bo jednak Boga Hjeh Weha się bali, a przy słońcu dnia w twarz ludziom patrzeć nie śmieli, lecz ten Czech podły, nie jak oni, nie nocą nauczał, lecz w samo południe.

TŁUM

W samo połednie nauczoł, kara mu, kara mu!

(TŁUM CISKA PRZEKLEŃSTWA NA WIĘŹNIA I GROZI PIĘŚCIAMI. PRZEZ CHWILĘ STARA SIĘ DOŃ DOSTAĆ, LECZ ŻOŁNIERZE ZAGRADZAJĄ MU DROGĘ I USPAKAJAJĄ. WIĘZIEŃ STOI ZE SCHYLONĄ GŁOWĄ MILCZĄCY)

I KAPŁAN

Hjehwito! Bracie Mój! jakże to było z tym niewiercą?! Cóż ten wróg wszechpaństwa Biżymdów, czynił?! Zalisz nie nauczał on podczas południa?...

II KAPŁAN

Ło tak! Ło tak! bracie Hjehwito! Jo wierny sługa Wielkapłana Ciuła, pokorno istota Boga Hjeh Weha som to słyszołem od drugiego brata Hjehwity, że tyn to tu złoczyńca, wybroł se zniwa na naukę! Wybroł se zniwa, kiej ludzie w słońcu rozpolónym pracujom i najspragnieńsi są ostudzić swój dech. Codzinnie, w samo połednie do żyńców z wiodrym wody przychodził, coś im szeptoł, nagadywoł. Coś im ważnego prawić musioł, bo odchodzili od niego do pracy, śpiwający.

A przecież to grzych śpiwać podczas żniw. Grzych to być wesołym, jak wiadomo. Do srogigo ich grzychu namowioł, bo aż całe pole ludzi się rozśpiwało i jak pogany się weseliło.

A nigdy im, roz jeden nie starczyło. Ciągle wrocali i czegoś wincy chcieli i wody wincy pili. To prowdą, że żniwa raźni szły i żniwa kuńczyły się pryndko, ale ziarno beło w grzychu śpiwanio poczynte i w uciesze zebrane pogańskij.

I KAPŁAN

I co więcej bracie Hjehwito?

II KAPŁAN

Potym, potym opowiodali se, że nosom w sobie drobine Boga Wygnańca, tego co to downij był nasym...

I KAPŁAN

(PRZERYWA MU)

Dosyć! dosyć tego!

TŁUM

A widzicie niewierce! O ŚwiatOwidzie im osprawioł! Zdrodzoł Boga Hjeh Weha! Kara mu, kara mu!

I KAPŁAN

Niewdzięczny potworze! Za dobroć Boga Hjeh Weha, tak się to odwdzięczasz?! Za naszą pilnotę nad duszą twą, tak się wypłacasz?! Za nasze przebłagania gniewu Smoku taką to oddajesz wzajemność?!...

TŁUM

(KRZYCZY, ZŁORZECZY, PRZEKLINA I KARY SIĘ DOMAGA)

I KAPŁAN

(PODCHODZI, SCHYLIWSZY SIĘ DO WIĘŹNIA I SYCZĄCYM GŁOSEM SIĘ PYTA)

A... możeś ty... możeś ty chciał karę Smoka na ten Lud sprowadzić?... Toś ty naszych ludzi wrogiem! A możeś ty... złych duchów sługą, więc chcesz nieszczęścia swojego narodu?... Tożeś ty na naród ten łagodny, klęski gotował?!

(TŁUM PODNIECONY DOBIĆ CHCE SIĘ DO WIĘŹNIA, LECZ ŻOŁNIERZE ICH WSTRZYMUJĄ. WIELKI HAŁAS SIĘ WZBIERA, KAPŁAN PODNOSI NA USPOKOJENIE GO RAMIONA)

TŁUM

Poddać go Ukarze, poddać Ukarze; Ukarze!...

I KAPŁAN

Uspokójcie swe słuszne oburzenie, ludzie dobrotliwi! Cicho, cicho, wierni Hjeh Wehianie

(DO WIĘŹNIA PODCHODZI I MÓWI JADOWICIE)

No i cóż ty tak niewinnie tu stoisz? Czyżbyś do nas już nic powiedzieć nie umiał? A możeśty już zapomniał o twoim czworakim ŚwiatOwidzie?

(CZEKA NA ODPOWIEDŹ)

Trzymać mu ramiona!

(ŻOŁNIERZE CHWYTAJĄ WIĘŹNIA)

O, już ci języka przed Ukarą zbrakło.

(UDERZA W TWARZ STARCA I WYBUCHA ZŁOŚCIĄ)

Ale my twoje żądło znajdziem! Wyrwiem ci je... razem ze Starobrzędem!

(TŁUM WYJE Z UCIECHY I DOMAGA SIĘ UKARY. HAŁAS ZAGŁUSZA WSZYSTKO)

I KAPŁAN

Jaka jest zatem wola mego Ludu łagodnego? Bo czynić nie chcę niczego wedle mojej woli, lecz wedle woli Ludu.

TŁUM

Oddać go Ukarze, oddać, Ukarze, Ukarze!

I KAPŁAN

Sam słyszę, że to nie ja, lecz Lud domaga się Ukary.

TŁUM

Tego my chcemy, Ukary chcemy, Ukary!

I KAPŁAN

Zanim sprawiedliwości spełni się odmiara, wedle praw Biżymdów i uznanego zwyczaju, pierwej ostatnią przysługę jemu przyznajemy. Bo złoczyńcy wolno się przed sprawiedliwością ukornie tłumaczyć.

TŁUM

Niech mówi więc, mówi, póki może, póki...

I KAPŁAN

... cóżeś to prawił żeńcom, coś opowiadał im podczas południa?

(OCZEKUJE JAKIŚ CZAS ODPOWIEDZI, A WIĘZIEŃ STOI MILCZĄC)

Puścić go żołnierze, niechaj wolny mówi na pytania.

(PODSTĘPNIE)

A możeś ty nie w południe zmawiał do niewiary?... Może to już był zmrok i już po zachodzie?...

(WIĘZIEŃ, MILCZĄCY STOI, NIESŁYSZĄCY PYTAŃ)

TŁUM

Gadaj tchórzu, gadaj, gadaj!

I KAPŁAN

(USPOKAJA RAMIONAMI)

Toś ty pokorny, toś taki potulny? Boisz się teraz Ukary. Zatem sam uznajesz karę, swym milczeniem, jako ci zasłużoną? Do winy się przyznajesz, nikomu nie przecząc, ni łagodnego Ludu zarzutom! Zaś przyznając ją sam sobie, zgadzasz się z nami Hjeh Wehjanami, że nie ma we wszechświecie innego Boga krom Boga Hjeh Weha?

(WIĘZIEŃ MILCZĄC STOI ZE SPUSZCZONĄ GŁOWĄ. WSZYSCY WYCZEKUJĄ JEGO ODPOWIEDZI)

A więc zgadzasz się z nami i sam teraz milczeniem swym przeczysz wybłędzie ŚwiatOwidowi? Wiec sam teraz z nami tutaj zebranymi przeczysz dawnym naukom o Sławianach i ich ŚwiatOwidzie?

(KRZYCZY)

Więc przyznajesz, że są teraz tylko Polacy, Rusini, Czesi, Słowacy, Bułgarzy i Serbi, i że są teraz tylko jedynie Hjeh Wehjanie i że już niemasz ŚwiatOwida, ni Sławian?

(WIĘZIEŃ RĘKĘ DO CZOŁA PRZYKŁADA I ŁAGODNIE MÓWI DO SIEBIE. WIELKA CISZA ZAPADA)

WIĘZIEŃ

Sławiany, Sławiany były spragnione... widziołem usta zziojane, słyszołem dech ich zzipany, kieby rybki snonce na piaskowym brzegu. Sławianie! Sławianie! Wody im przyniosłem, po dwa wiadra na roz...

I KAPŁAN

(PRZERYWA)

Toś ty im o spragnieniu przypominał! Przypominał im zmęczenie? Więc podburzałeś żeńców?

WIĘZIEŃ

(DO SIEBIE)

... spragniniem im przypomnioł, wedle Starobrzędu przysługe pragnoncym sprawowoł... Zeszły się Sławiany, zeszły żyńcy zaślubini cinszkij pracy. Zeszły sie dzieci spragnione ukoinio... Grzecnie kłosie na bok odłożyły, by dusze zziojane ostudzić... Po dwam wiodra wody nosił. Po jednym dlo kożdy potrzeby; jedno, by Sławian raczyć, drugie, by Sławian koić. Wedle Bogobrzędu przyniosłem im wody do picio i wody do zmycio zbolały głowy...

II KAPŁAN

Wom tu o Starobrzyndzie godać nie wolno

WIĘZIEŃ

... przyszli, bo byli stynsknini za źródłym, przyszli noleść duszy ukoinie i ciała uraczynie.

I KAPŁAN

(SZEPCZE)

Cożeś im to opowiadał, co nauczał?

WIĘZIEŃ

(WYSOKO RAMIONA PODNOSI. MÓWI NATCHNIONY)

Przynosze wom, moje dzieci spragnione, Pozdrowinie! Z wodom przynosze Pozdrowinie z samygo żywota zimi. Co downij było nasze na zimi, tero jest zegnane pod zimie. Pijcie z tego tutaj wiodra.

(RĘKĄ WSKAZUJE NA LEWO OD SIEBIE, A CAŁY TŁUM Z KAPŁANAMI, GŁOWY TAM ZWRACAJĄ, JAKOBY WIADRO I WODĘ WIDZIELI)

Utopcie w nim swe spragninie i tynsknote. Na dnie wiodra zielóny mech, tam uspokoinie nońdziecie. Tam na dnie mechu, na mechu zielónym, rozłóżcie swe zmyncone spojrzynio i spokój wpuśćcie do duszy.

Pijcie wode, pijcie Boże Pozdrowinie. Świynto woda w sobie płukała świynte Ziornko Piosku, co sercem było z posągu ŚwiatOwida. Pijcie i pijcie Boże Pozdrowinie. Płynie kasik świynty piosecek we wnyntrzach zimi, może daleko, a może tutoj. Płynie kasik niewiadomo, może tutoj w moim wiodrze w tyj tu wodzie, co jom pijecie.

(WSKAZUJE W PRAWO OD SIEBIE, NA NIEWIDZIALNE WIADRO, A TŁUM I KAPANI GŁOWY RÓWNIEŻ TAM ZWRACAJĄ)

Pijcie Boże Pozdrowinie. Kto z wodom nieświadom tego wypije i Świynte Ziarnko do swyj duszy wpuści, tyn wpuści Boże Wskazanie. Ten Boga Jedności Sławiańskiej, wysłannikiem ŚwiatOwida bedzie.

I KAPŁAN

(BUDZI SIĘ Z ZAMYŚLENIA)

... puszczaj ... puszczaj mię... dość twych czarów... Dość tego bluźnierstwa, dość gadania głupiego. Stary niedowiarku, zaraz cię Ukara zasłużona uciszy.

A teraz wszystko musi odbyć się wedle przepisów i praw Państwa Biżymdów. Wedle wiary Hjeh Wehjańskiej wskazań i prawości spełnioną być musi Ukara.

(TŁUM, TERAZ STOI MILCZĄCY)

Wedle czcigodnych rozporządzeń Wielkapłana Ciuła, wedle dobrotliwych wskazań Jego Szerokości, jako namiestnika Smoka Wszechmogącego, ja pokorny sługa Wielkapłana Ciuła i Kosa rozkazuję wam, zebrani tu łagodni Hjeh Wehjanie, rozpocząć wymiar Ukary.

Pierwej rozdział tu zebranych! Mężowie starzy na prawo, starsze niewiasty na lewo! A ty, o szlachetna młodzieży, na środku. Chłopcy i dziewczęta tutaj.

(WSKAZUJE)

Złoczyńcę pod ścianę odstawić a pilnować dobrze!

(ŻOŁNIERZE ZABIERAJĄ WIĘŹNIA I ZNIKAJĄ ZA GROMADĄ KOBIET. KAPŁAN ZWRACA SIĘ DO DWÓCH INNYCH)

Bracia Hjeh Wehici, dajcie znać Wyroczyni, by teraz raczyła przybyć i swój obrządek rozpocząć.

(OBAJ ODCHODZĄ W GŁĄB SCENY, A ZA CHWILĘ WRACAJĄ Z PRZEJŚCIA MIĘDZY DOMAMI. WCHODZI PIERWSZA WYROCZYNI, ZA NIĄ DWAJ KAPŁANI. JEST TO STARA KOKOTA, PRZERAŹLIWIE ZALOTLIWA I SZTUCZNA. WŁOSY NOSI W ZWISAJĄCYCH PUKLACH I SZCZERBATE MA USTA)

Witaj nam Wyroczynio! witaj wszewiedząca niewiasto!

(TŁUM PADA NA KOLANA I GŁOWĄ ZIEMI DOTYKA, A ONA ZNAKIEM RĄK KAŻE, BY POWSTALI)

Okaż nam łaskę swą, o Wyroczyni, i wskaż drogę wyroków Boga Hjeh Weha! Lecz pierwej poucz tę młodzież szlachetną o tem, co czeka tych, których Bóg Hjeh Weh wskaże na Odkupicieli Ludu i na bohaterskich Ofiarników Smoka!

(ŻOŁNIERZE WNOSZĄ WYPRÓŻNIONY PIEŃ, NA KTÓRYM KAPŁANKA STAJE I TAK MÓWI)

WYROCZYNI

Ach, moi mili ludzie, bardzo szczęśliwa jestem, że mogę posłużyć mą nadprzyrodzoną siłą, by ulżyć Ludowi w jego trudnych zadaniach.

Właśnie wracam ze Świątyni Boga Hjeh Weha, gdzie użyczyłam ważnych rad Wielkapłanowi Ciułowi, gdyż jak wiecie, tylko ja umiem odczytać wyroki Boże i mowę Smoka zrozumieć...

(ZACINA SIĘ)

Ach tak, miałam do młodzieży mówić! Miałam wytłumaczyć znaczenie ich szczęścia, to znaczy szczęścia tych, co będą wybrani na Ofiarników wedle wskazań Boga Hjeh Weha, które ja odczytam. Wszakże wiecie, moi młodzianie, co to jest być Ofiarnikiem?

MŁODZIEŻ

Wiemy, wiemy, wiemy!

WYROCZYNI

Wiecie, jakie szczęście przez cały rok potem was czeka?

MŁODZIEŻ

Wiemy, wiemy, wiemy!

WYROCZYNI

Muszę jednak, wedle praw i obrządku, wam jeszcze o tym opowiedzieć, byście to lepiej zapamiętali. A więc, zaraz po spełnieniu Ukary odbędzie się obrządek Obryzgi, czyli pisma Bożego, które z kropli krwi na twarzach waszych ja odczytywać będę. Tylko krople krwi bryzgnięte wam w twarze, układające znak Smoka, wskażą mi wybrańców jego i ci to z was, szlachetni bohaterzy, dostąpią wiekopomnego zaszczytu Odkupicieli Ludu, za których życie Smok wybaczy winy waszych ojców.

Ich to ofiarność przywiedzie i zapewni szczęśliwość ojcom, matkom waszym i całemu starszemu pokoleniu. A czy wiecie, co was za szczęśliwość czeka przez cały rok na Skałce, w razie zostania wybranymi Ofiarnikami?

MŁODZIEŻ

(Z ZAPAŁEM)

Wiemy, wiemy!

(JEDEN WYKRZYKUJE)

Ale mów nam o tem więcej!

WYROCZYNI

Po moim wyborze, wybrańcy Smoka będą zabrani na Skałkę. Tam przez cały rok będą żyli w największych tuziemskich rozkoszach. Najdoskonalsi młodzieńcy i najcudniejsze dziewiczki tam razem przebywać będą, jedząc najlepsze strawy naszej ziemi, nosząc najstrojniejsze szaty i razem zażywając uciech, nie zabranianych w swej swawoli...

Będziecie tam murem odgrodzeni od zwykłych ludzi jako półbogowie, jako wybrańcy Boga Hjeh Weha i ofiarni synowie Ludu...

A zatem, chcecie być Ofiarnikami Smoka i odkupicielami ludzkości?...

MŁODZIEŻ

(Z UNIESIENIEM)

Chcemy się oddać, chcemy oddać!

WYROCZYNI

(POWAŻNIE I ZŁOWIESZCZO)

Słowo jest słowem, a kiedy je Sławianin daje... jest czynem! Słowo wasze jest ślubem! Skończyłam! A teraz odchodzę.

(ZWRACA SIĘ DO KAPŁANA I TWARDYM GŁOSEM MÓWI)

Rozpoczynać obrządek Ukary i znak mi dać, kiedy Obryzgę skończycie.

(ODCHODZI MIĘDZY BUDYNKI)

I KAPŁAN

(WSZEDŁSZY NA PIEŃ PRZEMOWNY)

Złoczyńcę tutaj!

(KAPŁANI PRZYWODZĄ WIĘŹNIA. JEDEN Z KAPŁANÓW PRZYNOSI DWIE MISECZKI: JEDNĄ Z CZARNĄ FARBA, DRUGĄ Z BIAŁĄ I TRZYMA JE PRZED KAPŁANEM. TEN MRUCZY COŚ, JAKIEŚ ZAKLĘCIA WYMAWIA, POTEM MACZA LEWĄ DŁOŃ, W CZARNEJ MISECZCE I NIĄ SMARUJE CZOŁO WIĘŹNIA. PRAWĄ ZAŚ, (BIAŁĄ) SMARUJE POZIOMĄ SMUGĘ PRZEZ TWARZ I USTA JEGO)

Odbieram ci Prawo Człowieka!

Odbieram ci Prawo Mowy!

Złoczyńcę niewiernego na ziem! Tam pod ścianę!

(ŻOŁNIERZE BIORĄ GO SZYBKIM RUCHEM I ZA BABAMI POD ŚCIANĄ ZNIKAJĄ. TŁUM SIĘ CIESZY I GŁOŚNO ROZPRAWIA)

Przynieść tu pytajnik i przynieść dwanaście pytań!

(JEDEN ŻOŁNIERZ OTOCZON CZTEREMA INNYMI PRZYNOSI KOBIAŁKĘ WIKLINOWĄ, Z NIEJ WYDOBYWA I NA ZIEMIĘ KŁADZIE ŻELAZNY HAK Z PRZYTROCZONYMI DOŃ DWUNASTOMA POSTRONKAMI. ODCHODZĄ. BABY SAME KU KAPŁANOWI SIĘ PRĄ, WIDOCZNIE W SPODZIEWANIU CZEGOŚ, CO JUŻ DOBRZE ZNAJĄ)

Która z was...

(LECZ ONE JUŻ WSZYSTKIE PODNOSZĄ KIECKI, BY POKAZAĆ ILE ICH NA SOBIE MAJĄ)

Która z was, godne matrony, najstarsza godnością i wiekiem, najwięcej dziś kiecek nadziała na siebie?

(WSZYSTKIE SIĘ KŁÓCĄ I O HONOR DOBIJAJĄ)

I BABA

To jo, Stryju Wielebny, nadziała ich dwanaście!

II BABA

Stryju Wielebny, jo mom dziesięć, ale bardzo grubych.

III BABA

Una kłamie. Mo tylko dziewięć na sobie, a i tak, jedno z nich dziurawo.

I KAPŁAN

Nie kłóćcie się łagodne niewiasty. Ta, co ma kiecek dwanaście, niech mu okrakiem siądzie na ramionach!

Idź i sprawuj się dobrze łagodna niewiasto. Weź jego głowę między swe kolana i trzymaj, i trzymaj, i trzymaj!

(PIERWSZA BABA BIEGNIE ZA GROMADĄ BAB I ZNIKA ZA NIMI, ZNALAZŁSZY WIĘŹNIA)

Teraz niech inne siądą mu na nogach, na zadzie, na plecach, na stopach i tak, by widać go, ni słychać nie było.

(BIEGNĄ WSZYSTKIE, ROZPYCHAJĄ SIĘ, BIJĄ I KŁÓCĄ. ZNIKNĄWSZY ZA GROMADA INNYCH BAB, CICHNĄ. WIĘŹNIA NIE WIDAĆ, LECZ SŁYCHAĆ JEGO JĘK)

WIĘZIEŃ

O, Panie Jedności, to jo, twój roznosiciel wody.

(BABY WYBUCHAJĄ HISTERYCZNYM ŚMIECHEM, I ZAGŁUSZAJĄ JEGO GŁOS)

I KAPŁAN

(DO KAPŁANÓW)

Wziąć ten pytajnik i zadać nań język tego grzesznika.

(KAPŁANI ZABRAWSZY HAK, ZNIKAJĄ WŚRÓD BAB, A ZA NIMI WLOKĄ SIĘ POSTRONKI — PYTANIA. ZA CHWILĘ WŚRÓD GROBOWEJ CISZY ROZLEGA SIĘ DŁAWIONY SKOWYT. JĘKI ZAGŁUSZONE SĄ ZNOWU HISTERYCZNYM WYBUCHEM ŚMIECHU BAB)

Przynieść mi dwanaście pytań!

(KAPŁANI WYŁANIAJĄ SIĘ SPOŚRÓD BAB I SKŁADAJĄ SIĘ PRZED KAPŁANEM)

Wy zaś, moje dzieci, rozplączcie końce tych pytań.

(CHŁOPCY I DWIE DZIEWCZYNY CHWYTAJĄ ZA LINKI)

Idźcie teraz w stronę waszych ojców i dziadków. Tak tam tam na prawo!

(CZEKA CHWILĘ)

Dzień dzisiejszy jest dniem wielkiego znaczenia, o dzieci moje drogie, dzieci łagodnego Ludu. Wyrywając język temu bluźniercy i strasznemu grzesznikowi odganiacie wielkie nieszczęścia od naszego Narodu. Wyrywając żądło tej żmiji grzesznej, stajecie się czeladnikami naszymi w spełnianiu obowiązku świętego. Stoicie u samych wrót waszego szczęścia, bo możecie być Wybrańcami Wyroczyni, Obrańcami Smoka i Odkupicielami Ludu.

MŁODZIENIEC

(WYSTĘPUJE I MÓWI)

Stryju nasz dobrotliwy! Gotowiśmy mu Ukarę wymierzyć. A jeżeli szczęście knam się zwróci, to spełnić gotowiśmy nasze życie w ofierze za ojców naszych. Chcemy oddać się ku Smoka przebłaganiu.

CHÓR

Gotowiśmy wyrwać mowę grzesznikowi. Gotowiśmy życie Smokowi w ofierze dać, życie dać,... dać!

I KAPŁAN

Chwała wam dzieci Ludu łagodnego! Serce się we mnie od szczęścia raduje, żeście tak skorzy wymiar Ukary stosować. I życie swe w ofierze dać, by Lud od gniewu Smoka uchronić. Raduje się z was Bóg Hjeh Weh i potężne Państwo Biżymdów.

Czyście gotowi?

MŁODZIEŻ

Gotowi! gotowi!

(W TEJ CHWILI Z LEWEJ STRONY SCENY WCHODZĄ KRAK I LUDOLA. OJCIEC SYNA WIEDZIE ZA RĘKĘ. Z PRAWEJ STRONY WCHODZI ZDRADAR, WIODĄCY KAPŁANA KOSA RÓWNIEŻ ZA RĘKĘ.

Krak i Ludola dołączają się do środkowej gromady młodzieży, zaś Zdradar z Kosem przyłączają się do starych mężczyzn, darzeni zewsząd wielkim szacunkiem i znalazłszy miejsce między nimi. Nosi on wielką ilość blaszek i odznak na piersiach. Słychać jęki więźnia od czasu do czasu)

BABA

(KRZYCZY NA LUDOLĘ)

Co ten stary między młodych lezie?

I KAPŁAN

(Z NIEKRYTĄ NIECHĘCIĄ)

Eh, jemu wolno, toć to Ludola — kowal dusz młodzieży.

MŁODZIEŻ

(DOMAGA SIĘ)

Gotowi, gotowi jesteśmy, jesteśmy!

I KAPŁAN

Zaczynamy! A teraz pierwsze i drugie pytanie

Żali przeczysz, że nie ma już Sławian, lecz są tylko Polacy, Rusini, Czesi, Słoweńcy i Serby?

(DAJE ZNAĆ OBOMA RĘKAMI, KAŻDĄ POKAZUJĄC JEDEN PALEC, W MILCZENIU DWÓJCE MŁODYCH, BY CIĄGŁA ZA POWRÓZKI. STRASZNY NIEWYRAŹNY JĘK SŁYCHAĆ SPOD KIECEK SIEDZĄCYCH BAB. KAPŁAN MÓWI DRWIĄCO)

Mów wyraźniej, bo w razie niezrozumienia cię, wszystko co powiesz przeciw tobie będzie użyte.

A więc nie przeczysz?

(CZEKA)

Żali przeczysz temu, że zamiast jedności Sławiańskiej jest tylko Hjeh Wehjan jedność?

(DAJE ZNAK NASTĘPNYM DWOM MŁODYM, CO ZABRAWSZY SPRZED NIEGO DWA NASTĘPNE “PYTANIA” WYCZEKIWALI SKINIENIA RĘKI. BABY HISTERYCZNIE PRZEDRZEŹNIAJĄ JĘKI WIĘŹNIA, STARZY CHŁOPI ZAŚ, NA PRAWO, MIMICZNIE PRZECHYLAJĄ SIĘ RAZEM Z MŁODZIEŃCAMI CIĄGNĄCYMI “PYTANIA” — KAPŁAN NAGLE ZATRZYMUJE SIĘ Z OBRZĄDKIEM PYTANIA I ZWRACAJĄC SIĘ DO KRAKA PYTA POWOLNIE)

Czyj-żeś ty, synu?

KRAK

Jam Ludolin, syn kowala dusz, z Ojcowa!

MŁODZIEŻ

(SZEPCZĄC)

Syn tego, co nam dusza kował! Krak Ludoli!!

I KAPŁAN

A czemuż to nie ciągniesz z nimi i “pytań” nie zadajesz temu tam złoczyńcy?

KRAK

Bo Ludoli, ojcu memu tak język wyrwano!

MŁODZIENIEC

(JEDEN Z CIĄGNĄCYCH “PYTANIA”)

Jemu tak jak my teraz, język wyrwali młodzi! Język wyrwali kowalowi naszych dusz!

(DWÓCH INNYCH STAJE PRZY NIM I RĘCE MU PODAJE. ZDRADAR PRZYPROWADZA OD TYŁU DO NICH KAPŁANA KOSA, BY PODSŁUCHIWAŁ ICH “ŚWIĘTE OBURZENIE”. KAPŁAN WIDZĄC ZMIANĘ NASTROJU TŁUMU ZARZĄDZA POŚPIESZNE SKOŃCZENIE KRWAWEGO OBRZĄDKU)

I KAPŁAN

(NERWOWO)

A teraz resztę “pytań”.

(RĘKĄ DAJE ZNAK, KIEDY JUŻ INNI ZABRALI POWRÓZKI, BY BYLI GOTOWI DO CIĄGNIENIA)

Żali możesz przeczyć, że Smok jest namiestnikiem Boga Hjeh Weha, a Wielkapłan Ciuł namiestnikiem Smoka?

(DAJE ZNAK CIĄGNĄCYM, A ONI NACHYLAJĄ SIĘ RYTMICZNIE. SŁYCHAĆ CIĄGLE JĘKI)

Żali przeczysz tej prawdzie, że świecki kapłan Kos jest namiestnikiem Jego Szerokości Ciuła, a ja namiestnikiem Kosa.

Czy zatem możesz przeczyć, że...

(WŚRÓD STRASZNEGO JĘKU I KRZYKU BAB JĘZYK WYRWANY JAK KAMIEŃ Z PROCY, WYŚLIZGUJE SIĘ Z POŚRÓD BAB I WPADA MIĘDZY OSZOŁOMIONĄ MŁODZIEŻ. OBIE DZIEWCZYNY I JEDEN CHŁOPIEC UPADAJĄ W OMDLENIU NA ZIEMIĘ)

TRZEJ PRZERAŻENI

(TRZECH, CO WAHALI SIĘ W DALSZYM CIĄGNIĘCIU, STOJĄ TERAZ W ŚRODKU KOŁA ONIEMIELI. JEDEN, NIEŚWIADOM TEGO, TRZYMA “PYTAJNIK” Z WYRWANYM JĘZYKIEM. RESZTA Z ODRAZĄ ROZPIERZCHŁA SIĘ, ZOSTAWIAJĄC ICH W ŚRODKU)

Cóżeśmy uczynili! To za wielka kara! Cośmy, cośmy uczynili!

(INNI DO NICH I DO ZEMDLAŁYCH NA ZIEMI PODCHODZĄ, A ZDRADAR MIĘDZY NIMI — KAPŁAN SCHODZI Z KLOCA PRZEMÓWNEGO, BY MŁODZIEŻ USTAWIĆ W KOLISKO)

I KAPŁAN

A teraz, dzieci moje, stańcie w kolisko, by ostatni już obrządek spełnić, a chwała i łaska was nie miną.

(POKAZUJE)

O, tutaj kolisko ustawić wokół grzesznego żądła tego. Który z was jest najmłodszy?

CHŁOPIEC

(PODBIEGA DO NIEGO I WOŁA)

To ja!

I KAPŁAN

Ot, stań tu na środzie koliska, teraz ty będziesz Obryzgę sprawował.

CHŁOPIEC

(MÓWI Z WYRZUTEM)

Ale, za to sam nie będę Ofiarnikiem obrany.

I KAPŁAN

Za młodyś, chłopcze. Na przyszłą porę za to będziesz może przez Wyroczynię obrany. A teraz chwyć za te dwanaście pytań, stój tam teraz prosto, a na środku i czekaj.

(PODCHODZI DO ŚRODKA SCENY I DO TŁUMU SIĘ ZWRACA)

Słuchajcie mię teraz wszyscy, a uważnie. Wszyscy, wszyscy!

(TŁUM SIĘ ZBIJA OKOŁO NIEGO)

Mnie namiestnikowi Kosa i wykonawcy wyroków Jego Szerokości Ciuła, jak wam wszystkim tu zeszłym się na ten obrządek, nie wolno być obecnymi przy odbywaniu się tajemnej Obryzgi. Nie wolno również być przy jej odbywaniu się więźniowi samemu, którego język służyć będzie jako narzędzie Wyroczyni. Żyw czy martwy, z sobą wynieść go musicie.

(ZWRACA SIĘ DO CZEKAJĄCEGO CHŁOPCA TRZYMAJĄCEGO HAK Z WYRWANYM JĘZYKIEM)

Ty, chłopcze, po moim i wszystkich odejściu staniesz w środku koliska i zaczniesz wokół swej głowy tym krwawiącym żądłem wywijać. Wy zaś zamkniecie wszyscy oczy trzymając sobie ręce. Czekajcie tak w ciemnicy ócz cierpliwie, aż krew z wyrwanego języka wam twarze zbryzga. Trwajcie tak z zamkniętymi oczyma i spryskanymi twarzami aż do chwili, kiedy Wyroczyni wróciwszy tutaj sama was z tych marzeń o ofiarnictwie obudzi i odczyta z kropli krwi wasze losy.

(PODNOSI RAMIONA DO GÓRY, OKRĘCA SIĘ PARĘ RAZY W KOŁO I MÓWI)

O, Panie nasz! Poszczęść tym młodym, by stali się godnymi Odkupicielami grzechów swoich ojców.

(SZYBKIM KROKIEM ODCHODZI, TŁUMOWI DAJĄC ZNAK, BY Z NIM OPUŚCIŁ MIEJSCE UKARY. WSZYSCY WYCHODZĄ. ZDRADAR Z KOSEM RÓWNIEŻ, A LUDOLA Z KRAKIEM NA SAMYM KOŃCU. LUDOLA ZATRZYMUJE SIĘ W PRZEJŚCIU MIĘDZY DOMAMI, ZAŚ KRAK WRACA DO POZOSTAŁEJ MŁODZI I MÓWI)

KRAK

Obrońcy Starobrzędu, Roznosicielowi wody, słudze ŚwiatOwida życie zabiliście, lecz ten tu język jego żyje!

Nie język jednak, ni mowa jego, ni krew wskażą Wyroczyni wasz los. Nie Obryzga wyjawi to, co w duszy macie. Zanim sobie Obryzgę wspólną sprawicie, zanim Wyroczyni Boże wyroki wam z krwi obryzgań wyczyta, już teraz wam powiem, że was dwóch i ciebie trzeciego na Ofiarników wskaże.

(MÓWIĄC TO RĘKĄ DOTYKA ICH RAMION I KOLISKO OBCHODZI, BY TRZECIEGO Z DRUGIEJ STRONY DOTKNĄĆ. UCZYNIWSZY TO ODCHODZI WOLNYM KROKIEM I ZNIKA ZA WĘGŁEM Z OJCEM SWOIM. TRZECH MŁODZIEŃCÓW, KTÓRYCH DOTKNĄŁ, BYLI TO CI, KTÓRZY PRZERAŻENI BYLI WYRWANIEM JĘZYKA WIĘŹNIOWI. JEDEN ZAŚ Z MŁODYCH RZUCA UWAGĘ)

MŁODZIENIEC

Po co on to mówi? On zawsze taki. Zaczynamy!

(CHŁOPIEC W ŚRODKU KOLISKA ZACZYNA WYWIJAĆ JĘZYKIEM. SŁYCHAĆ JĘK, JAKBY TEGOŻ WŁAŚNIE JĘZYKA, PRZY KAŻDEM OKRĘCENIU JEGO PONAD GŁOWĄ. KAŻDY Z MŁODZIEŃCÓW OSOBNO, MAJĄC OCZY ZAMKNIĘTE ZACZYNA INTONOWAĆ OSOBNE ZDANIE, MÓWIĄC CORAZ TO GŁOŚNIEJ I PRĘDZEJ)

MŁODZI

Nadeszła wyczekiwana chwila!

Już czas nam wybierać, kto godzien.

By najgodniejszych odnaleźć.

To jest mój dzień poświęcenia.

To ja, to ja wybrańcem zostanę!

Modliłam się o to calutki rok!

Moja krew odkupi Lud!

To mnie za Ojczyznę umierać!

Moje jedyne życie, za mało!

(NIE SŁYSZĄ, KIEDY NA PALCACH WKRACZAJĄ ZDRADAR Z KOSEM I WYROCZYNIĄ ZDRADAR POZOSTAWIA KOSA NA BOKU, A SAM OPROWADZA WYROCZYNIĘ I WSKAZUJE JEJ TRZECH, CO TKNIĘCI BYLI ODRAZĄ NA WIDOK WYRWANEGO JĘZYKA, ABY ICH WYBRAŁA NA OFIARNIKÓW. KARZEŁ UCZYNIWSZY TO, CHYŁKIEM ODCHODZI ZE SWYM PANEM)

MŁODZI

Moja krew jest najskorszą!

Jam nocą na grobach wyzbywała się lęku!

O mnie Bajbajoc bajkę będzie śpiewał...

WYROCZYNI

Dosyć, dosyć, dosyć już, szlachetna młodzieży!

(CHŁOPIEC PRZESTAJE WYWIJAĆ JĘZYKIEM PONAD GŁOWĄ)

Stójcie, stójcie na miejscach, aże was zwolnię z koliska Obryzgi. Niechaj czas mam na moją natchnioną Wyrocznię.

(NIE RUSZAJĄC STÓP Z MIEJSCA, MŁODZIEŻ KU NIEJ SIĘ OBRACA)

MŁODZI

Mów, mów, Wielebna Wyroczyni, o naszym szczęściu, czy o naszej klęsce! Nie daj cierpieć już dłużej, cierpieć w niepewności!

(WYROCZYNI WCHODZI DO KOLISKA, A KRAK Z LUDOLĄ NA SCENĘ Z TŁUMEM ZA SOBĄ. WSZYSCY WCHODZĄ W CISZY SKUPIONEJ I NA PALCACH)

WYROCZYNI

O! Tobie, Tobie chłopcze Bóg Hjeh Weha zesłał swą łaskę!

(MIJA PARU I DOTYKA DRUGIEGO)

I tobie...

(LECZ ZANIM ZNAJDZIE TRZECIEGO, ON SAM SIĘ WYRYWA I KRZYCZY)

MŁODZIENIEC

I mnie Bóg Hjeh Weh wybrańcem znakował.

WYROCZYNI

(ZŁOWROGO, ZDZIWIONA)

Jak śmiesz wyprzedzać mię, moją Wyrocznię! Skądżeś ty wiedział, że i ty Wybrańcem zostałeś?

MŁODZI

Myśmy wszyscy o tym wiedzieli, wiedzieli! Myśmy wszyscy!

WYROCZYNI

Co? Wiedzieliście? Jak mogliście wiedzieć bez mego wskazania? Któż wam o tym powiedział?

MŁODZI

Krak to wiedział i powiedział, co wiedział.

(WYROCZYNI ZASKOCZONA MILCZY CHWILĘ, A ZDRADAR Z KOSEM JUŻ ZA KRAKIEM STOJĄ I ZDRADAR ZNAKAMI WSKAZUJE WYROCZYNI, BY BLIŻEJ PODESZŁA)

WYROCZYNI

Daj popatrzeć na twe lico! Toś ty o tym wszystkim wiedział? Wiedział przed Wyrocznią? Toś ty niezwykły młodzieniec. Ktoś ty taki?

KRAK

Syn Ludoli, kowala dusz, z Ojcowa. Od ojca wszystko wiem. Wiedziałem przed Wyrocznią, bo Ofiarnikami Smoka zostaną nie ci, co mają krew na twarzy, lecz tylko ci, co tchnięci są “Świętym Oburzeniem”!

WYROCZYNI

Czekaj!... nie przerywaj... ach! ach!

(UDAJE PROROCZOŚĆ)

Widzę! widzę! Na licu twym krople krwi z wyrwanego języka! Widzę znak Poświęcenia! Znak Smoka widzę wyraźnie! Jest to wyrok Boży! Kraku Ludolin, ty też jesteś Wybrańcem na Ofiarnika!

KRAK

Krwi na licu mym nie widzisz, o Wróżbabo, bom w kolisko Obryzgi nie stawał. Ale jestem tknięty, jak ci trzej w tym ofiarnym kolisku, tknięty “Świętym Oburzeniem”!

(ZAMROCZE)

IV. U SPOWIEDĘBU

(ODMROCZE)

(W LESIE. LUDOLA PRZYWODZI KRAKA ZA RĘKĘ NA POLANĘ WŚRÓD OLBRZYMICH DRZEW I SPRÓCHNIAŁYCH PNI. NA ŚRODKU STOI WIELKI PIEŃ Z WYPRÓCHNIAŁYM WNĘTRZEM. LUDOLA WIEDZIE KRAKA DO JEDNEGO Z BOCZNYCH PNI I OBAJ UKRYWAJĄ SIĘ W JEGO WNĘTRZU. ZA CHWILĘ WCHODZI RYBAK, A STANĄWSZY PRZED ŚRODKOWYM PNIEM RZECZE).

RYBAK

Znowu zatrułem ryby w górze rzeki. Usnęło ich wincyj, niżeli mi było potrzeba, ale już tego nie bede robił... aż do nowiu!

(ZA CHWILĘ SŁYCHAĆ STUKANIE OD ŚRODKA PNIA. RYBAK KLĘKA PRZY PNIU, OBŁAPIA GO RAMIONAMI)

Dzięka, dzięka ci za zwolnienie.

(ODCHODZI SZYBKIM KROKIEM, WESOŁO. ZA CHWILĘ WCHODZI STARSZY CZŁOWIEK I PODEJRZLIWIE OGLĄDA SIĘ DOKOŁA I KLĘKA PRZED PNIEM)

PRZYBYSZ

Zabiłem serce mędrca i mózgiem jego zbryzgałem święte obrazy w komnacie. Wybacz mi. Przeć on nie tak myślał jak ja.

(CZEKA CHWILKĘ LECZ NIEDŁUGO SŁYSZY PUKANIE Z WNĘTRZA PNIA, WIĘC OBŁAPIA DRZEWO W PODZIĘCE I ODCHODZI ZADOWOLONY. ZA CHWILĘ NADCHODZI OWCZARZ)

OWCZARZ

Ukradłem owce somsiadowi, ale to beło tylko młode jagnie. Wybocz, wybocz mi grzesznymu, już tyj owcy wiyncyj kraść nie bede.

(CZEKA KLĘCZĄCY, ZA CHWILĘ SŁYSZY PUKANIE, A OBŁAPIWSZY RAMIONAMI PIEŃ W PODZIĘCE ODCHODZI PEWIEN SIEBIE. ZA CHWILĘ PRZYCHODZI BYŁY WŁADYKA)

WŁADYKA

Kiedym był bardzo zamożnym człowiekiem i wielum wieśniaków miał po swoich włościach, tom dawał siedem ludzkich języków każdemu z moich psów legawych, lecz teraz, będąc bez sług i niewolników, nie mam języków im do dania.

Sześć psów zdechło mi od jedzenia ziemniaków. O wybacz mą przewinę.

(OCZEKUJE KLĘCZĄCY NA ROZGRZESZENIE, A OTRZYMAWSZY JE ODCHODZI W ROZJAŚNIONYM NASTROJU. ZA CHWILĘ PRZYCHODZI STARZEC)

STARZEC

Synam zdradził i o nim doniósł żołnierzom posłuszeństwa, że tknięty jest "Świętym Oburzeniem". Naznaczyli go teraz na pożarcie Smokowi! Źlem-był uczynił? Czy dasz mi przebaczenie?

(I ZNOWU PUKANIE SŁYCHAĆ, ON ZAŚ DRZEWO OBŁAPIA W PODZIĘCE I PEWNIEJSZYM JUŻ KROKIEM ODCHODZI, MÓWIĄC)

Przeć, jeszcze mi trzech synów zostało!

(MIĘDZY TYMI PRZYBYSZAMI KRAK WYCHODZI Z UKRYCIA, WYCZEKUJĄC NA ZJAWIENIE SIĘ KOGOŚ. WIDZI NADCHODZĄCEGO ZDRADARA Z KAPŁANEM I KRYJE SIĘ PRZED ICH NADEJŚCIEM. ZDRADAR PROWADZI KOSA, KTÓREGO RĘKA SPOCZYWA MU NA GŁOWIE. ZATRZYMUJE SIĘ CO CHWILA, OGLĄDA LĘKLIWIE I BADA, CZY SĄ SAMI. WRESZCIE UPEWNIONY, WOŁA Z UDANĄ HARDOŚCIĄ)

ZDRADAR

Z drogi! Z drogi, gawiedź głupia! Czyż nie widzicie, że mój pan Kapłan Kos idzie widzieć się z Wielkapłanem Ciułem? Otworzyć mi zaraz wrota i nie zwlekać długo, bo was, spodleni, gniew mój niepowściągliwy dosięgnie!

O Panie mój! Trzy stopnie do góry, teraz wchodzimy! Jak to dobrze, że ci głupi ludzie tak się mnie boją! A teraz schylamy się, by pod sklepieniem mniejszej bramy przejść. Jak oni się pokłaniają przed naszym majestatem. Jak to zasłużenie, żeśmy są zrodzeni jako lepsi ludzie, widać to z szacunku, jaki nam oddają ci ciemni ludzie!

A teraz, o Panie mój, sześć stopni w dół. Raz, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć! Ach, nareszcie, już jesteśmy blisko drzwi Świątyni Hjeh Weha!

Precz bydło z mojej drogi! Dosyć tego całowania mi rąk. Wstańcie z kolan, wstańcie już, wstańcie!

Oznajmić Wielkapłanowi Ciułowi o naszym tu przybyciu. Powiedzieć mu, że dziś czekać dużo czasu nie mamy. Niechaj się śpieszy, bo mój pan jest znużon bardzo, a ja mam wiele spraw ważnych do przemyślenia.

(ZE SPOWIEDĘBU SŁYCHAĆ PUKANIE. ZDRADAR OGLĄDA SIĘ PRZESTRASZONY, LECZ PO CHWILI NABIERA ODWAGI)

Nareszcie drzwi otwarte! Panie mój, wchodzimy teraz do świątyni. Uważaj na te siedem stopni w dół. Raz, dwa... siedem!

(CAŁY CZAS ZDRADAR OPROWADZA KAPŁANA KOSA DOOKOŁA DRZEWA, UDAJĄC OPROWADZANIE GO PO KORYTARZACH I SCHODKACH, SCHYLAJĄC GŁOWĘ POD PRZEJŚCIAMI I PRZECHODZĄC KRĘTE PRZEJŚCIA. WRESZCIE STAJĄ, A ZDRADAR WOŁA DO NIBY TO OBECNEGO WIELKAPŁANA CIUŁA)

Przyszliśmy, by pokłon złożyć Waszej Szerokości! Kapłan Kos i ja, pokorny sługa jego, przyszliśmy po nowe rozkazy prosić, spełniając poprzednie do każdego słowa.

(KAPŁAN KOS SALUTUJE NARAZ OBOMA RĘKOMA I POCHYLA SIĘ W GŁĘBOKIM UKŁONIE)

Pan mój nawet narzekać zaczynał, że za mało ma rozporządzeń, danych mu do pracy, słuchamy zatem niecierpliwie i wyczekujemy twych, o Wielkapłanie, dalszych rozkazów.

(OBAJ SIĘ SCHYLAJĄ I POZOSTAJĄ TAK NA ZNAK POSZANOWANIA. ZDRADAR WYSUWAJĄC SIĘ NAPRZÓD PODNOSI DŁOŃ PRZED SWE USTA I POZWALA SWEMU GŁOSOWI, BY ODBIŁ SIĘ OD NIEJ I Z POWROTEM WPADŁ MU DO UST, BY TO DAWAŁO WRAŻENIE KOSOWI, ŻE KTOŚ DO NIEGO MÓWI. ZDRADAR UDAJĄC POMPATYCZNY GŁOS WIELKAPŁANA CIUŁA MÓWI)

Moja Szerokość raczy wam zezwolić wyprostować się i zbliżyć do tronu.

(ZDRADAR PROWADZI KAPŁANA KOSA NIBY TO W STRONĘ TRONU, A ZAMKNĄWSZY SOBIE USTA DUSI SIĘ ZE ŚMIECHU I ZNOWU ZACZYNA MÓWIĆ POMPATYCZNIE)

Dobrzeście przyszli, bo Moja Szerokość bardzo ważne ma sprawy do zarządzenia, albowiem myślałem wiele i bardzo głęboko nad tym wszystkim, a po ważnych naradach z Moją Szerokością postanowiłem, że sioło Krzywda ma być spalone, a bydło i to co zostanie ma być oddane sąsiedniej osadzie wójta Obżatego, zaś ludzie z Krzywdy mają być przyjęci na służbę sąsiadów.

Moja Szerokość myślała wiele, o i bardzo głęboko, i postanawia, że po dwóch księżycach ta druga wieś, wójta Obżatego, ma być spalona, a jego córki wydane za mąż ludziom z osady Krzywda, poprzednio spalonej.

Moja Szerokość myśli, że trzeba ukarać wszystkich tych, co mego sprawowania nie lubią, przez wsadzenie ich języków do nadłupanych kołków z brzozy.

Moja Szerokość po bardzo głębokim namyśle nakazuje ci, Kapłanie Kosie, budowanie wielkiej drogi kamiennej od naszego grodu Bawolego do dalekich gór Tatarów, a po ukończeniu jej rozkazuję ukarać tych, co ją zbudowali, głodem i biczowaniem. Zaś synom ich nakazać rozebranie tejże niepotrzebnej drogi.

A teraz Moja Szerokość raczyła już skończyć i zezwala wam już odejść sprzed mego oblicza, tylko pamiętać i natychmiast podpalić Krzywdę, bez odkładania na jutro.

(KAPŁAN KOS SALUTUJE OBOMA RĘKOMA NARAZ. TU ZDRADAR ZMIENIAJĄC WYRAZ TWARZY W LĘKU, TO ZNÓW Z SAMOUPOJENIA, ŚMIEJE SIĘ SZEROKIM GRYMASEM I ODPOWIADA)

Jesteśmy posłuszni słudzy Jego Szerokości. Pan mój odpowiada, że już przed zachodem słońca pierwsze rozkazy będą wykonane. Odchodzimy, o Wielkapłanie! O Namiestniku Boga Hjeh Weha! Odchodzimy, odchodzimy!

(WYCOFUJĄ SIĘ IDĄC TYŁEM W GŁĘBOKIM POKŁONIE. PRZYPOMINA SIĘ JESZCZE COŚ ZDRADAROWI, BO PODNOSZĄC DŁOŃ PRZED SWĄ TWARZ DODAJE NIBY TO OD CIUŁA)

Stójcie! stójcie!

(OBAJ ZNOWU WRACAJĄ DO MAJESTATU CIUŁA)

Moja Szerokość narażoną była na zbyt częste przerywanie mi moich bardzo głębokich myśli. Muszę myśleć ważnie, a głęboko. Z Bogiem Hjeh Wehem muszę się porozumiewać i z nim być sam na sam. Toteż rozkazuję wam, by wartę koło świątyni wzmocnić, a zamiast kapłanów niech Kos mi da swych żołnierzy posłuszeństwa. Niech Kapłan Kos da rozporządzenie, by nikomu nie wolno było do świątyni wchodzić, tylko, by mi jedzenie przynosili niemowi, a mię zostawili samego głębokim moim rozmyślaniom.

Nikomu! Słyszycie? Nikomu nie zezwolić na wchodzenie do świątyni, nawet wyroczyni Rebece. A teraz idźcie!

(ZDRADAR RĘKĘ KOSA ZDEJMUJE Z GŁOWY, OGLĄDA SIĘ, A TRZYMAJĄC Z DALEKA OD SIEBIE KRZYCZY ODWAŻNYM GŁOSEM)

Teraz ja Państwem rządzę! Ja rządzę i już karłem nie jestem!

(OBAJ POKŁANIAJĄ SIĘ PRZED CIUŁEM, A ZDRADAR OPROWADZAJĄC KOSA DOOKOŁA DRZEW I OKRĄŻAJĄC ZAWIŁE NIBY TO KORYTARZE ZNOWU LICZY STOPNIE, PIERWEJ SIEDEM, WYCHODZĄC ZE ŚWIĄTYNI I IDĄC DO GÓRY, POTEM SZEŚĆ, SCHODZĄC NA DÓŁ. POWOLI ODCHODZĄ W LEWO, W GŁĄB LASU.

Krak wybiega z ukrycia wzburzony. Za nim stary Ludola powoli wychodzi. Krak rwie się, by pobiec za odchodzącymi i ich ukarać, lecz niemowa każe synowi wysłuchać jego piersi.

(KRAK KLĘKA PRZED OJCEM, A UCHEM PRZYWARŁSZY DO LUDOLI PIERSI SŁUCHA, POTEM SZEPCZE URYWKAMI, JAKBY Z TRUDEM ODCZYTYWAŁ NIECZYTELNE PISMO, MÓWI PO CHŁOPSKU, POWTARZAJĄC SŁOWA OJCA)

KRAK

... nie zabijać ich? Tych dwóch nie starczy zabić! Trza pierwej zminić ludzi... starych pominąć i w młodych zmiane stroić... na nic sie Wolność zdo... kiej Lud niewole w swy piersi gnieździ, a posłuch i całom władze oddaje Tobie.

... pirwej, trza z młodymi się zmówić, ognia od Maci Gniewatry pożycyć, rozdać go jak ziarno po skibach... aże iskrami ocy sie rozświecą. Tedy iść ze Mstom, by już... widocnom zmiane cynić, kiejście jus inne ludzie som, inne od wasych dzisiejsych ojców, a prapradziadom podobniejsi...

(W MIĘDZYCZASIE CZERWONE ŚWIATŁO POŻOGI Z BOKU CORAZ TO SILNIEJ OŚWIECA LAS. KRAK SZEPCZE DALEJ KLĘCZĄCY, WSŁUCHANY W PIERŚ LUDOLI. CHWILA CISZY, ZNÓW CICHE SŁYCHAĆ GŁOSY, A ZA CHWILĘ LUDZIE GROMADĄ NADCHODZĄ Z PRAWEJ STRONY. WCHODZI BAJBAJOC Z REGE REGE, OTOCZON MŁODYMI. ŚWIATŁO TYLKO NA BAJBAJOCA TERAZ PADA, A KRAK KLĘCZY PRZY OJCU I NIE WIDZI PRZYBYŁYCH, BO JEST UKRYTY ZA PNIEM DRZEWA I W CIENIU. BAJBAJOC I JEGO TOWARZYSZE ROZGLĄDAJĄ SIĘ)

BAJBAJOC

Przecie tutaj byli, tu się umówili? Dajmy im znak!

REGE REGE

Reeeeeeeeeg! Rege-rege-rege!

(KRAK Z ZASŁUCHANIA SIĘ BUDZI, WSTAJE I SPOTYKA SIĘ Z PRZYBYŁYMI. BAJBAJOC PODCHODZI DO LUDOLI I W POWITANIU OBEJMUJE MU KOLANA)

KRAK

Cóż to rozmysł, czy przypadek, że się w kniei spotykamy?

BAJBAJOC

Rozmysł nas tu sprowadził, piękne wieści znosim tobie.

CHÓR

Wieści o twoim Wybraństwie. Twoim Wybraństwie. Twoim!, im, im, im.

KRAK

Jakto! Lud się zburzył i żąda?...

BAJBAJOC

Nie, Kraku. Wyroczynia cię na pośrednika między Ludem, a Smokiem wskazała, jesteś Obrańcem i Odkupicielem Ludu, wybrano cię na Ofiarnika!

CHÓR

Chwała Krakowi, synowi Ludoli, Ludoli synowi, nowi, owi, owi.

KRAK

Cha, no!... gotów jestem, choć nie skory.

CHÓR

(ODPOWIADA ZAFRASOWANY)

Nie skoryś bronić Ludu?... w niechęci daninę czynisz?... daninę czynisz?!..., isz, isz, isz.

BAJBAJOC

Toć to zaszczyt najprzedniejszy, toć Ludoli i Ojcowu strawy przysporzysz chwalebnej.

KRAK

Szczodry jestem. Dać się mogę, krwią pożyczoną od Ludoli i jego los przekupić gotów.

BAJBAJOC

Nie jesteś sam, jeśli się... boisz? Trzech innych przeć z tobą Wyroczyni wskazała.

CHÓR

Jeśli ci straszno, toś nie sam, nie sam, nie sam... Trzech innych wybrali, innych też, też, też, też!

BAJBAJOC

I dodali dziewek białych aże cztery, bez żadnych łez...

KRAK

(KRZYCZY)

Jeśli tak, to nie dam się!

CHÓR

(COFA SIĘ ZRAŻONY)

On nie da się!... nie da!... nie da!..., nie da się!...

BAJBAJOC

(ZAKŁADA KRAKOWI DŁONIE NA RAMIONA)

Odebrałbyś co dane? Czyżby ci już serce wyschło?

CHÓR

... serce wyschło ci, serce wyschło, wyschło?..., ło, ło, ło!

KRAK

(Z UNIESIENIEM)

Nie dam ich i nie dam siebie! Nie dam Wolności Ludu wyrwać z mojego żywota! Dla dobrej sprawy to bym nie szczędził się, lecz Ofiarnikiem głupoty i pogłębicielem niewoli sławiańskiej nie będę!

BAJBAJOC

(PRZERAŻONY)

Obrażasz Ludu uczucia! Łamiesz święte zwyczaje!

CHÓR

Obraża uczucia, zwyczaje święte łamie! Zwyczaje! zwyczaje!... łamie.

KRAK

(ODCHODZI OD NICH I STAJE DALEKO OD SPOWIEDĘBU. ONI ROZSTĘPUJE SIĘ CZYNIĄC WOLNE MIEJSCE. WOŁA, OBURZONY)

Słuchajcie! To nie wy sądzicie mię, lecz ja was! To nie ja i moi towarzysze jesteśmy Ofiarnikami, lecz wy, wy i cały sławiański Lud.

(MILCZY CHWILĘ, A RĘKĘ TRZYMA DO GÓRY NA ZNAK CISZY)

Obrażam uczucia i łamię wam święte zwyczaje?...

CHÓR

Łamiesz zwyczaje, zwyczaje, czaje, aje, aje!...

KRAK

(WSKAZUJE NA PIEŃ DRZEWA I WOŁA)

Znacie ten pień?

CHÓR

Znamy, znamy pień, znamy sędziego w nim, znamy, amy, my, my!

BAJBAJOC

To pień Spowiedębu, w nim żyje sędzia ludzkich przewinień, co daje rozgrzeszenie.

KRAK

Tu, na nim wykażę wasz błąd. Tu są wasze zwyczaje, a wewnątrz niego wasze obraźliwe uczucia.

(PODBIEGA DO PNIA I ZAPUKAWSZY W NIEGO MÓWI DOŃ)

Sędzio sprawiedliwy, Świątobliwy Ojcze, przychodzimy, byś nas osądził i wykazał z kim jest błąd!

(WSZYSCY ZAMILKLI, ZA KRAKIEM KILKU POSUNĘŁO SIĘ KU DRZEWU)

Czyś słyszał, Czcigodny Starcze, naszą tu rozprawę?

(NACHYLA SIĘ I SŁUCHA, JAK I WSZYSCY INNI W SKUPIENIU. REGE REGE OPUŚCIŁA BAJBAJOCA, A TERAZ CAŁY CZAS PRZYKUCA PRZY KRAKU SKACZĄC ZA NIM. SŁYCHAĆ PUKANIE OD WEWNĄTRZ. ZEBRANI SĄ POD WRAŻENIEM ODPOWIEDZI SĘDZIEGO LUDZKICH SPRAW. KRAK DALEJ SIĘ PYTA)

Mamyż my słuchać zwyczaju i wierzyć tobie, jak wierzyły ci całe pokolenia?

(ZNOWU PUKANIE MU ODPOWIADA)

CHÓR

Wszystko co było, musi być dobre, bo było, bo było, ło, ło, ło!

BAJBAJOC

Co było, uwielbiać się godzi! Co było, jest Prawem Ludu!

KRAK

Ty, Bajbajocu, znasz ten pień kiedy jeszcze był dębem, kiedy żywy był, bo ty tylko Przeszłość znasz, a mądrość twa jak miód, dawniej z żywych kwiatów uzbierany, jest z tego co było, a już nie jest. Dla mnie twój były dąb jest tylko spróchniałym zębem. Twoją krainą jest wzniosła i zamroczna Przeszłość, zaś moją Ojczyzną jest Przyszłość. To, co było, nie jest Prawem Ludu, bo Prawem jest tylko to, co dobrem swem Ludowi służy.

(PUKANIE Z DRZEWA ODZYWA SIĘ PONOWIE, A KRAK ZA CHWILĘ PYTA DRZEWA)

Chcesz, Ojcze Sprawiedliwy, dać nam jakieś rady, więc dopomożem ci.

(PRZYCISKA UCHO DO PNIA, JAKBY DO PIERSI LUDOLI)

Kiedy odpowiesz pukaniem, to pojmiem to za znak twej zgody.

BAJBAJOC

Niechaj ten, co poprzez wieki całe mądrością swą Lud obdarzał, a zwyczaj pięknie utrwalał, niech on osądzi.

CHÓR

On sądzi, osądzi, osądzi, osądzi, dzi, dzi, dzi!

KRAK

Radzisz-że, Ojcze, posłuch zwyczajom i oddanie się najszlachetniejszej Młodzi Ludu rokrocznym obrządkiem?

(CISZA, NIC NIE SŁYCHAĆ, WSZYSCY SŁUCHAJĄ, SŁUCHAJĄ I NAGLE SŁYCHAĆ PUKANIE. WIELKA UCIECHA ZEBRANEJ MŁODZI. PODNOSZĄ OKRZYKI, LECZ KRAK DALEJ PYTA)

Czy na odwrót, radzisz, by ofiar odmówić, Smoka zabić, a Lud z Młodymi oswobodzić?

(CISZA ZAPADŁA GŁĘBOKA, WSZYSCY SŁUCHAJĄ SKUPIENI. REGE REGE OBWĄCHUJE OTWÓR PNIA SPRÓCHNIAŁEGO U DOŁU. BAJBAJOC CHCE MÓWIĆ, WYSTĘPUJE I PODNOSI RAMIĘ)

BAJBAJOC

Widzisz Kraku, że...

(LECZ NAGLE SŁYCHAĆ MOCNE PUKANIE, ON ZAŚ NIE KOŃCZY SWEGO ZDANIA. WSZYSCY SĄ ZMIESZANI, NIE WIEDZĄC, KTÓRĄ ODPOWIEDŹ BRAĆ ZA WSKAZANIE)

KRAK

Więc nie wiecie, którą brać odpowiedź? Jest-że-li ten stróż zwyczajów w błędzie, czy też sam może nie wie, co nam odpowiedzieć?

CHÓR

Nie wiemy, który brać — nie wiemy — nie wiemy — my, my, my!

(ŁUNA POŻARU ZGASŁA)

KRAK

A zatem nie wiecie, czy dać, czy życie brać Ofiarnikom?

CHÓR

Nie wiemy, nie wiemy! Czy brać, czy życie dać, czy brać, czy dać?

KRAK

(KRZYCZY)

Ale ja wiem, jak winno być! Tutaj! Tutaj! W tym pniu... kryje się światłość waszych zwyczajów!

(ROZRYWA ŁUPINY SPRÓCHNIAŁEGO OTWORU PNIA, A Z NIMI SYPIE SIĘ WIELE BRUNATNEGO KURZU I STRZĘPÓW WNĘTRZA. DO ŚRODKA WŁAZI REGE REGE I PO CHWILI WYNOSI TRZEPOCĄCEGO SIĘ DZIĘCIOŁA, PRZERAŹLIWIE PISZCZĄCEGO, SAMA RECHOCZĄC. PIERWEJ PRZERAŻENI MŁODZI ROZSTĘPUJĄ SIĘ, BY ZDALA OD PNIA PRZECZEKAĆ, JEGO ZBEZCZESZCZENIE. ZA CHWILĘ POSTĘPUJĄ KU KRAKOWI ODWAŻNIEJSI I MÓWIĄ WESOŁO ZDZIWIENI)

CHÓR

Toż to dzięcioł pukał. Dzięcioł sędzią był, był, był!... Sądził dzięcioł, dził, dził!

BAJBAJOC

Czyżby tak to było? Toć to nie sędzia był! Teraz i ja powiem, że to dzięcioł był. To, co było, a już nie jest, tylko ja najlepiej wiem. Teraz i ja widzę mój błąd i moją winę.

(DO KRAKA)

Synu Ludoli! Przyjm moja skruchę! Nie mnie było sądzić, co teraz jest, lecz ojcu twemu, a to, co będzie, ty jedynie potrafisz przewidzieć. Przyjm mój pokłon przed twa prawdą. Wybacz ostre słowa niedowiernie cię następujące.

CHÓR

Jakżeśmy przewidzieć mogli, mogli, mogli... gli, gli!

KRAK

(CICHO I ŁAGODNIE)

Ci, co zdają się na zwyczaj, żyją w śnie i ślepym zapatrzeniu. Kto nie myśli, za tego zwyczaj działa. Przewidzieć nie mogliście, bo cierpicie na kołtunne zwyczaje zapatrzeni w to, co było — w Przyszłość tyłem idziecie, wiedząc tylko to, co było, zmarło, spełzło, jak ten dąb od wnętrza zgniło.

CHÓR

To, co było, zmarło, zgniło, zgniło..., bo było, było, było.

BAJBAJOC

(WOLNO I LĘKLIWIE)

Aleś na Ofiarnika wybran! Smokowiś poświęcon! Odmawiając, karę na Lud sprowadzisz! Cóż czynić zamierzasz, co radzisz ?

CHÓR

Co radzisz, radzisz, radzisz?... Co? co, co?

KRAK

(CHWYTA BAJBAJOCA ZA RĘKĘ I JEDNEGO Z MŁODZIAN I WIEDZIE POPRZEZ SCENĘ NA DALSZĄ STRONĘ)

Siadajcie! Siadajcie kołem!

(ONI SIADAJĄ WOKÓŁ NIEGO, STOJĄCEGO, A REGE REGE PRZY NIM SIĘ UKŁADA)

Widzieliście te pożogi!

(WSKAZUJE NA KIERUNEK, GDZIE BYŁO CZERWONO OD POŻARU. TERAZ SĄ OŚWIETLENI ŚWIATŁEM KSIĘŻYCA)

Czuliście ten żar na niebie? To sioło Krzywda się paliło. Zniszczenie je nawiedziło bez mojego grzechu, bez mojej odmowy ofiarnictwa, a kara się na Lud zwaliła, bo Smok ofiar żąda z życia, mienia i Wolności.

Nie dam mego, ni waszego życia, jeno ze mną stańcie! Zwarci zmową, kary miniem. Zbawim Młódź, naszym starym przyniesiemy zyski, jeno Smoka zabić wpierw!

BAJBAJOC

Jakże to człowiekowi, ludziom takim jak my, Smokowi zadać śmierć? Nadprzyrodzonemu potworowi urwać dech? Nam znikomym, słabym?

CHÓR

(SZEPTEM)

Smokowi przerwać dech, żeby zdechł, przerwać dech? Jakżesz nam?

KRAK

Jakże-to przed chwilą było? Wierzyliście mi, czy nie, kiedym wam odkrył wnętrze tego pnia? Byłże tam “Sędzia Sprawiedliwy”? Byłże tam zwyczaj święty, czy zgniły dech?

CHÓR

Tyś sądził nas, tyś wydał sąd na zwyczaje, tajemnice rozdarł, rozdarł!..., darł, arł, arł.

KRAK

To teraz słuchajcie innej prawdy, a swą wiarę złóżcie mi na dłoni, bym znów się wam podłym nie zdawał jako ten, co prawdę zasłania!

CHÓR

Wiarę dajemy, boć nie my ci błędy wytknęli, lecz ty nam, ty nam, ty nam!...

KRAK

Sposób znalazłem Smoka ubezwładnić i Lud uwolnić!

CHÓR

(PORUSZONY)

Ty? ... ubezwładnić!?... lecz jak?

KRAK

Słuchajcie, a zdradą mi za to nie spłaćcie! Co powiem, niechaj w lesie tu zostanie, zaś treść tu wyjawioną pilnować w milczeniu najgłębszem, bo wyszedłszy poza nasze kolisko, nam wszystkim przyniesie niechybną śmierć.

REGE REGE

(ODZYWA SIĘ Z ZADOWOLENIEM. BRZASK OŚWIECA ŚWIAT)

Rege Rege! — Rege Rege!

KRAK

Wiem od Ludoli, że Odkupiciele Ludu nie są pożerani przez Smoka, lecz że są zarzynani w Jamie Smoczej, bezbronnie, jak owce związani. Od siebie zaś wiem, że Smoka nie ma i nigdy nie było!

(CHÓR ZRYWA SIĘ Z ZIEMI NA NOGI I W NAPIĘCIU POCHYLONY KU PRZODOWI, WOŁA ZMIESZANIE)

CHÓR

... w jamie zarzynani, zarzynani. A smoka nie było, nie było, było? yło, ło, ło!

BAJBAJOC

(STRASZNIE ZDZIWIONY)

Kraku, Kraku! Jak to Smoka nie ma? Jak to? Toć tyle Ofiarników było, tyle mu pokoleń służyło?

CHÓR

Pokoleń służyło, służyło, służyło, a jego nie było?!..., ło, ło, ło!

BAJBAJOC

Toć Bryndza z Cnocina widział go na własne oczy... ?

KRAK

Że go widział, to nie przeczę. Widziało go i innych wielu. Jeno, że to nie był żywy potwór, ale straszak wypchany pakułami, skórą i łuską kryty.

Siądnijcie na ziemi, bo resztę sobie zatrzymam...

(CHÓR SIADA POCHYLONY KU PRZODOWI, NIEKTÓRZY NA KOLANACH I O ZIEMIĘ OPARCI RĘKAMI. KRAK PO CHWILI PYTA SIĘ POWOLNYM GŁOSEM)

Jak jest was tu dwadzieścia chłopa, balibyście się dziesięciu?

CHÓR

Ocho! nie my, nie my, my, my, my!

KRAK

Więc wiedzcie, że myślę iż Smokiem jest zaledwie kilkunastu kapłanów przebranych w jednego straszaka. Nogi ich liczne spod kadłuba wyglądają jak strasznej stonodze.

REGE REGE

(ODZYWA SIĘ Z ZADOWOLENIEM)

Rege Rege! — Rege Rege!

BAJBAJOC

Kraku, w to, to nie wierzę! Za dużo pokoleń, za dużo Ofiarników słało...

CHÓR

Nie wierzymy! Ofiarników słało, słało, słało!... ło, ło!

KRAK

Bajbajocu, sameś przed chwilą rzekł, że co jeszcze żyje, to to jest tobie nieprzeniknione i niezrozumiałe. Ale Smok żyje w sercach Ludu i jego wiecznie ofiarnej Młodzi. Tegoż też ty nie możesz zrozumieć, boś nie dzisiejszy, a wieczny i dawniejszy, zaś Smok, dotyczy czasów dzisiejszych, a ty w nich jesteś przybyszem z zamierzchłych dziejów. Kiedy Smoka wygnamy, razem z lękiem z przerażonych serc Ludu, a Smoka już nie będzie, wówczas całą prawdę o nim będziesz rozumiał i śpiewał będziesz o tym, że Smok, to był wielki kłam.

Dajcie mi możność wykazać, że i tym razem się nie mylę, że i teraz wam dobroć sposobię.

BAJBAJOC

(ZORZA ZAPALA LAS)

Markotno mi, żeś ty młodszy, a mądrzejszy. Toć ja z Przeszłości się wywodzę, a ty z Przyszłością obcujesz. Jakże więc ci pomóc możemy, chyba ty już radę masz.

KRAK

Chcę, Smoka oddać naszej próbie. Chcę, by sam na się zdał pewne dowody, że żyw jest, lub zamiast flaków skręty pakuł nosi.

BAJBAJOC

Jakże podejdzie człowiek do potwora?? Może i dowiesz się prawdy, a życie postradasz, Kraku! Mówisz o niemożliwości!

CHÓR

Cho! Cho! Życie postradasz, postradasz, choć dowiesz się prawdy, dowiesz!..., wiesz, wiesz!

KRAK

Jest i na to sposób, tylko mi dopomóc musicie. Sam bym to zrobił i sam bym prawdy się dowiedział, choć przewiduję ją już od dawna. Musicie sami się dowiedzieć, by potem ze mną Zmianę czynić..., by z serc Ludu lęk Niewoli wygnać.

Dam Smokowi i wam, próbę niezawodną. Słuchajcie!

CHÓR

Słuchamy, słuchamy, o próbie słuchamy!...

KRAK

... damy owcę w ofierze Smokowi lecz damy ją sami... Nic kapłanom nie mówiąc, na stoczach Bawołu kryjomo ją złożym, a w skórę owcy zamiast mięsa napchamy pieniędzy.

CHÓR

Jakto pieniędzy, jakto, jakto? miast mięsa? pieniędzy? dzy? dzy?

KRAK

Jeżeli Smok jest takim jakim wy z Ludem wierzycie, że jest żyw, to znalazłszy wypchaną owcę kruszczowymi blaszkami, rozprutą wypluje i do rana na miejscu rozsypane pieniądze zostawi.

Zaś, jeżeli jest tak, jak ja mówię, że Smoka nie ma żywego, to znajdziecie tylko trawę w nocy zdeptaną i ani jednej blaszki na ziemi nie zostanie, choć może i skóra z owcy się odnajdzie, bo ci kapłani, co Smoka udają w swym wielkim straszaku, są tak łasi na pieniądz, że “zjedzą” właśnie nie skórę lecz nasz świecący kruszec.

(SŁYCHAĆ Z ODDALI KUCIE NA KOWADLE W KUŹNI LUDOLI)

BAJBAJOC

Jeśliś tak pewien twego przewidzenia, to cię zaprowadzę, gdzie pieniądze leżą na kurhanie w garczkach rozbitych piorunem. Weźmiemy je i w owcę wszyjemy.

JEDEN Z CHÓRU

Pójdziem z tobą, Kraku, wypróbować Smoka. Utrata owcy z pieniędzmi złotymi będzie zdobyciem Wolności i zbawieniem Młodych od śmierci!

CHÓR

Zbawieniem od śmierci, zbawieniem, zbawieniem!

(WSZYSCY ODDALAJĄ SIĘ W PRAWO)

(ZAMROCZE)

V. W MIODYNI

(ODMROCZE)

(NOC KSIĘŻYCOWA NA PANIEŃSKICH SKAŁACH. WNĘTRZE ŚWIĄTYNI MIODU. NA JEJ ŚRODKU STOI OLBRZYMI UL-POSĄG MATKI SŁAWII. PRZEZ CZTERY OKIENKA, UMIESZCZONE POD STROPEM, PSZCZOŁY WYLATUJĄ NA ŚWIAT SŁAWIAŃSKI, A Z MIODEM WRACAJĄ PRZEZ NIE DO UST MATKI SŁAWII, KTÓRYMI DOSTAJĄ SIĘ DO JEJ ŻYWOTA. POD MATKĄ SŁAWIĄ, NA ZIEMI LEŻY ŚPIĄCY BAJBAJOC I REGE REGE. ŚWIATŁO KSIĘŻYCA OŚWIETLA POSĄG I OBOJE LEŻĄCYCH. BAJBAJOC CHRAPIE, A REGE REGE CO CHWILA ZMIENIA POZYCJĘ, NIE MOGĄC SPAĆ. PO JAKIMŚ CZASIE WSTAJE I OBSKAKUJE OSTROŻNIE BAJBAJOCA, KTÓRY PRZERAŹLIWIE CHRAPIE. REGE REGE OGLĄDA SIĘ, NADSŁUCHUJE, Z WYSIŁKIEM WSTAJE NA TYLNIE NOGI, PRZECIERA SOBIE BRZUCH I PIERSI, PODNOSI RAMIONA POZIOMO I WOŁA:)

REGE REGE

Rrrrrrrrrrrrreg!

(NADSŁUCHUJE)

Rrrrrrrrrrrrreg!

(SŁYCHAĆ DALEKICH KILKA ŻABICH ZAWOŁAŃ)

ŻABI CHÓR

Rrrrrrrrrreg! Rrrrreg! Rege-rege! Rege-rege rege-rege rege-rege! Rege-rege rege-rege rege-rege! Kum! kum! kum!

(REGE REGE NADSŁUCHUJE WIELCE ZADOWOLONA I RĘCE ZACIERA. SAMA TERAZ GŁOŚNO WOŁA)

REGE REGE

Rege-rege! — Rege-rege-rege!

(A CHÓR CORAZ TO DONIOŚLEJ ODPOWIADA. SŁYCHAĆ TYSIĄCE ŻABICH GŁOSÓW, CO CHWILA PRZERYWANYCH I PONOWNIE ROZPOCZYNANYCH. RAZ WYŻEJ, RAZ NIŻEJ, NA KAŻDYM ZAŚ KOŃCU TYCH FAL ODZYWA SIĘ KILKA BŁOTNYCH ŻAB)

ŻABI CHÓR

Rege-rege rege-rege rege-rege rege-rege. Kum! Kum! Kum! Kum!

(BAJBAJOC BUDZI SIĘ I NADSŁUCHUJE, MÓWI DO REGE REGE)

BAJBAJOC

Rege Rege! Toż nie dajesz mi spać! Czyż tęsknota tak cię zbiera i markotność woła ku bagnom, że budzić mnie musisz?

(REGE REGE ŻAŁOŚNIE ODPOWIADA)

REGE REGE

Rrrrrrrrrrrrreg!

(BAJBAJOC SŁUCHA CHWILĘ I MÓWI)

BAJBAJOC

Jednak! Ten śpiew bagien tak mi do serca przylega, tak mi dzieciństwo moje przed oczy przywodzi. Wołanie twoje, tak jak kiedyś mię w starym łożysku Wyszły niańczyła, przywodzi łzy do oczu.

REGE REGE

(ZADOWOLONA ODPOWIADA)

Rrrrrrrrrrrrreg!

BAJBAJOC

(Z ZAPAŁEM)

Czekaj! Czekaj! Zróbmy teraz wieczernicę! Miodu mamy pełen ul! Tu zwołam mój pszczeli chór! A ty swą żabią zgraję!

(ZATRZYMUJE SIĘ, RAMIONA POZIOMO PODNOSI, GŁOWĘ SCHYLA I WOŁA)

Dzzzzzzzzzz!

(CZEKA ODPOWIEDZI)

Dzzzzzzzzzz! Bzzzzzzzzzz!

(ODPOWIADA MU Z PÓL CHÓR PSZCZÓŁ CIENKIM TONEM)

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzz! Dzzzzzzz! Dzzzzzzz! Dzzz zzz zzz zzz!

(OBA CHÓRY: ŻABI I PSZCZELI ODPOWIADAJĄ TERAZ NA WYMIANY I CORAZ TO GŁOŚNIEJ, ZBLIŻAJĄC SIĘ DO MIODYNI. WRESZCIE OBA ŚPIEWAJĄ W RYTMICZNYM UKŁADZIE)

Bajbajoc i Rege Rege rozlubowani i rozkołysani śpiewem żab i pszczół, dyrygują ramionami podnosząc je wolno w górę i w dół. Wreszcie oboje gestami przywołują niewidzialnych gości)

BAJBAJOC

(WOŁA NA DALEKĄ PRZESTRZEŃ)

Tutaj! Tutaj! serdeńka! Tutaj moje słodziaszki!

(PRZYBIEGA DO DRZWI I PCHNIĘCIEM OTWIERA JE. SCENA CAŁA JEST ZALANA ŚWIATŁEM, A JEDNOCZEŚNIE WIELKA ILOŚĆ DZIECI WBIEGA DO JEJ WNĘTRZA. SĄ ONE UBRANE W ŻÓŁTO-BRUNATNE SZATKI, PRZYPOMINAJĄCE PSZCZOŁY. ZE SKRZYDEŁKAMI NA PLECACH I WĄSIKAMI NAD CZOŁEM. WSZYSTKIE PSZCZÓŁKI SĄ GRANE PRZEZ DZIEWCZYNKI. WBIEGAJĄ DO MIODYNI ROBIĄC WIELE HAŁASU BRZĘCZENIEM JAK PSZCZOŁY I OBIEGAJĄ POSĄG MATKI SŁAWII. BAJBAJOC WRESZCIE WSZEDŁSZY NA DRABINKĘ PRZED MATKĘ SŁAWIĘ, POWSTRZYMUJE CAŁY KOROWÓD, CO STAJE WIELKIM KRĘGIEM WOKÓŁ NIEJ)

REGE REGE

Rrrrrrrrrrreg! Rrrrrrrrrreg!

ŻABI CHÓR

Rege-rege rege-rege rege-rege rege!

(ODPOWIADA CHÓR ŻABI, JUŻ OBOK MIODYNI. REGE REGE PRZYBIEGA DO DRZWI I WSTAWSZY NA TYLNIE NOGI, RAMIONAMI PRZYWOŁUJE WIELKĄ CHURMĘ ŻABEK. WSZYSTKIE SĄ GRANE PRZEZ CHŁOPCÓW. WBIEGAJĄ ONE DO MIODYNI SKACZĄC PO ŻABIEMU. UBIÓR ICH JEST ZIELONO-ŻÓŁTY. PSZCZOŁY BRZĘCZĄC, A ŻABKI RECHOCĄC TWORZĄ TERAZ KOLISKO. PSZCZOŁY NA PRAWO OD ULA, A ŻABKI NA LEWO, TE OSTATNIE ROBIĄ DUŻO RECHOTU. BAJBAJOC PONOWNIE ROZŁOŻENIEM RAMION POWSTRZYMUJE CHÓR ŻAB, AŻ CISZA ZAPADA)

BAJBAJOC

Serdeńka moje. Przybyliście na chwileczkę, by dostać miodu miseczkę, do Miodyni w lesie skrytej, podczas snu kapłanów Hjeh Weha i jego żołnierzy.

Zaraz wam tu miodu dam, byście do domu zdążyli, zanim wzejdzie słońce!

Żeby pszczoły nas nie kłuły, musicie im coś zaśpiewać, a w ruchach swych zastygnąć.

(JEDNO DZIECKO ZACZYNA ŚPIEWAĆ, A INNE PO NIM PIOSENKĘ PODEJMUJE, NIE RUSZAJĄC SIĘ ŚPIEWAJĄ. BAJBAJOC WCHODZI WYŻEJ, NOŻEM OTWIERA DESZCZUŁKI W BRZUCHU POSĄGU. Z WNĘTRZA JEGO BARDZO WOLNYM RUCHEM WYJMUJE WIELKĄ WOSZCZYNĘ. REGE REGE ZAPALA KADZIDŁO, A DYM Z ZIEMI IDZIE WYSOKO W GÓRĘ KOŁO TWARZY SŁAWII. BAJBAJOC TERAZ ODWRACA SIĘ Z WOSZCZYNĄ I SCHODZI PONIŻEJ. DZIECI PRZESTAJĄ ŚPIEWAĆ I SIADAJĄ POD ŚCIANĄ)

Rozstąpcie się serdeńka i siądźcie kręgiem pod ścianą. Za podróż tak daleką, godzi się was przyjąć gościnnie, a za skorość serc waszych ku wzajemnej słodyczy, przyjąć uroczyście.

Miód wam podadzą służki słodkiego obrządku, nasze dziewiczki i kapłanki.

(NA SCENĘ WCHODZĄ POWOLNYM KROKIEM DZIEWICZKI W BIELI Z BIAŁYMI WIANKAMI NA GŁOWACH, W CIENKICH KOSZULKACH AŻ DO ZIEMI. WYKONUJĄ MELANCHOLIJNY I PROSTY TANIEC OBRZĄDKOWY, ZBLIŻAJĄ SIĘ JEDNA ZA DRUGA DO BAJBAJOCA, KTÓRY Z REGE REGE ROZDAJE MIÓD W MISECZKACH. ONE ROZNOSZĄ MIÓD WŚRÓD DZIECI, A KIEDY TO JUŻ SKOŃCZYŁY STAJA KOŁEM, A WÓWCZAS WCHODZI NA SCENĘ SAMOTNA KAPŁANECZKA W BIAŁEJ SZATCE I Z CZERWONYM WIANKIEM NA GŁOWIE, ONE SIĘ ROZSTĘPUJĄ I JĄ OTACZAJĄ. REGE REGE TYM, RAZEM NA TRZECH NOGACH, SKACZE KU NIEJ NIOSĄC JEJ OSTATNIĄ, MISECZKĘ MIODU I PRZY NIEJ POZOSTAJE NA CZWORAKACH. BAJBAJOC MÓWI RYTMICZNIE, A ŻABKI PO KAŻDEJ STROFIE ŚPIEWAJĄ SWOJE KRÓTKIE “REGE-REGE”)

BAJBAJOC

W noce ciche, świecące zbiegacie się tu śmiejące, do piersi Sławii, by dobro z ula pić.

ŻABI CHÓR

Rege rege — rege rege — rege rege!

BAJBAJOC

W łóżeczkach cicho leżycie, matki wam oczka całują, na palcach jeszcze ciszej pilnują.

ŻABI CHÓR

Rege rege — rege rege — rege rege!

BAJBAJOC

Wy zaś spod powiek, z dalekich krain zbiegacie i matce Sławii słodko śpiewacie.

ŻABI CHÓR

Rege-rege rege-rege rege!

BAJBAJOC

Przybyliście, póki serduszka są czyste, składać tu śluby wieczyste, miłości bratnią ugodę.

ŻABI CHÓR

Rege rege — rege rege — rege rege!

BAJBAJOC

Zanim was nazwami rozdzielą, wielonarodną złowolą, być choć przez chwilę rodziną.

ŻABI CHÓR

Rege rege — rege rege — rege rege!

BAJBAJOC

By do Matki Sławii przytulić i jej miodem z żywota wyjętym duszyczki słodyczą napoić.

ŻABI CHÓR

Rege rege — rege rege — rege rege!

(BAJBAJOC SCHODZI Z PODNIESIENIA I Z DOŁU DALEJ INTONUJE, LECZ TYM RAZEM PSZCZOŁY CIENIUTKO MU WTÓRUJĄ, A ŻABKI ZACICHŁY. REGE REGE PRZYSKAKUJE DO BAJBAJOCA, WYCIĄGA SIĘ NA ZIEMI U JEGO STÓP ZADOWOLONA. DZIECI-PSZCZÓŁKI TRZĘSĄ RĄCZKAMI PONAD SWYMI GŁOWAMI JAKBY RUSZAŁY SKRZYDŁAMI)

BAJBAJOC

Kwiatki słońce spiły, drzemiące w kielichach.

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Pszczółki miód zebrały, z daleka i bliska.

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Uciułały miłością byłych pokoleń, którą każde pole kwitło.

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Z kwiatów kraszących drzemiące stepy,

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Miód na trzęsawiskach, zboczach i roztoczach gór zebrane,

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Na błoniach bitewnych, wśród rozrzewnych kości,

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Gdzie padły bohatery, w Macierzy obronie,

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Znalazły go na kurhanów skłonie i w łonie wąwozów.

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Zniosły go znad rzek i strumyków, spośród kamyków i gór,

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Z Dubrownika Świętego i Boskiego Tyńca,

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

W żywot Matki Sławii, miodem spełnione naczynie,

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Pszczoły ustami wchodzą, wychodzą ustami,

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

Roznosząc miłości i współpracy wskazania,

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

BAJBAJOC

W słodkość waszego wierzenia.

CHÓR PSZCZÓŁ

Dzzzzzzzzzz!

(ŻABI CHÓR SIĘ ODZYWA, A PSZCZELI ZANIKA)

ŻABI CHÓR

Rege rege — rege rege!

BAJBAJOC

W słodkość nigdy nieskończonego marzenia.

ŻABI CHÓR

Rege rege — rege rege — rege rege!

BAJBAJOC

O Matce Sławii!...

ŻABI CHÓR

Rege rege — rege rege — rege rege!

BAJBAJOC

O Babce Atli!...

ŻABI CHÓR

Rege rege — rege rege — rege rege!

BAJBAJOC

O dziadku Słońcu!...

ŻABI CHÓR

Rege rege — rege rege — rege rege!

BAJBAJOC

I o ŚwiatOwidzie, Bogu Jedności sławiańskiej!

(NA OSTATNIE ZDANIE BAJBAJOCA ŻABKI, NI PSZCZOŁY NIE ODPOWIADAJĄ, LECZ NAGLE JAK ŁAN PRZECHYLONY WIATREM, OD LEWEJ STRONY W PRAWĄ POWSTAWSZY WSZYSTKIE SIĘ ZWRACAJĄ W PRZERAŻENIU CZEGOŚ NIEWIDZIALNEGO PRZEZ WIDZÓW, CO SPOSTRZEGŁY PO LEWEJ STRONIE SCENY. TE, NAJBLIŻEJ STOJĄCE LEWEJ STRONY, WYCIĄGNĘŁY RAMIONA W PRAWO JAKBY W UCIECZCE I WOŁANIU O POMOC.

ZA CHWILĘ ZRYWAJĄ SIĘ TE NAJBLIŻEJ STOJĄCE LEWEJ STRONY I DUŻA ICH CZĘŚĆ PIERZCHA W PRZERAŻENIU Z NIEWIDZIALNEGO POWODU. W JEDNEJ CHWILI, WSZYSTKIE BIEGNĄ W PRAWO SCENY KRZYCZĄC PRZERAŻONE, A TAM ZATRZYMUJĄ SIĘ OKOŁO BAJBAJOCA I REGE REGE, KTÓRA Z ZIEMI POWSTAŁA NA NOGI JAK CZŁOWIEK. KAPŁANECZKI TERAZ ZASŁANIAJĄ DZIECI, STAJĄC MIĘDZY NIEBEZPIECZEŃSTWEM, A SPŁOSZONĄ GROMADĄ I TAK WSZYSTKIE W RUCHU ZASTYGŁYM TRWAJĄ PRZEZ CHWILĘ.

TERAZ ZZA LEWEGO BRZEGU SCENY WYCHODZI W PRZYCZAJONYM SCHYLENIU CIAŁA WYROCZYNI. WŁOSY MA BARDZO ROZCZOCHRANE, A TWARZ I KIECKĘ W JASKRAWYCH KOLORACH.

W MILCZENIU I WOLNYM KROKIEM SKRADA SIĘ DO KAPŁANEK, KTÓRE SIĘ OD NIEJ PÓŁKRĘGIEM ODSUWAJĄ. PODCHODZI DO PRZEDNIEJ KAPŁANKI, A CHWYCIWSZY JA ZA RĘKĘ, WYCIĄGA Z POŚRÓD RESZTY I WIEDZIE KU PRZODOWI.

DZIECI OTOCZYŁY BAJBAJOCA PRZERAŻONE, TAK ŻE TEN SIĘ NIE MOŻE WCALE RUSZYĆ.)

WYROCZYNI

(GŁOSEM PRZESADNEJ WYŻSZOŚCI)

To ty też kapłanką jesteś, tak jak ja, poświęconą osoba?

(OGLĄDA FIGURĘ DZIEWICZKI OBCHODZĄC WOKÓŁ NIEJ, POTEM ROZGLĄDA SIĘ PO ŚWIĄTYNI)

A Miodynię ukryli w puszczy na Panieńskich Skałach!

(WYBUCHA ŚMIECHEM ULICZNEJ KOBIETY, OHYDNYM GŁOSEM, CO MÓWI O JEJ PRZESZŁOŚCI I BEZWSTYDZIE)

Lecz słodkość śpiewu zdradziła was wreszcie.

(WSKAZUJE POSĄG SŁAWII)

Zawyrokuję, by Wielkapłan Ciuł spalić ją rozkazał, a na miejsce jej, Boga Hjeh Weha znak sobie postawił.

(DO DZIEWECZEK ZAŚ MÓWI)

Wy pozostaniecie, aż żołnierze Kapłana Kosa tu przybędą a was między siebie rozbiorą.

(DO PRZEDNICY)

A ty, chodź ze mną! Zamknę cię na Skałce, bom cię na Ofiarnicę Smoka obrała, byś rozkoszy tuziemskich przez rok zażywała!

(MÓWIĄC TO SZARPIE JĄ ZA SOBĄ, BY WYWIEŚĆ Z MIODYNI. TERAZ CZĘŚĆ DZIECI KU NIEJ BIEGNIE BRZĘCZĄC JAK ROZGNIEWANE PSZCZOŁY. BAJBAJOC I REGE REGE STARAJĄ SIĘ DZIEWICZCE PRZYJŚĆ Z POMOCĄ, LECZ DZIECI CISNĄCE SIĘ MASĄ SWĄ, W PRZERAŻENIU WOKÓŁ NICH UNIEMOŻLIWIAJĄ IM ICH SIĘ WYRWANIE I ODGRADZAJĄ OD WYROCZYNI. KIEDY WYROCZYNI JUŻ JEST PRZY SAMYCH DRZWIACH, KTÓREMI WESZŁA, KAPŁANECZKĘ ZMUSZA DO WYJŚCIA, TA W ROZPACZY WYRZUCAJĄC RAMIONA W GÓRĘ WOŁA)

KAPŁANECZKA

Kraku! Kraku! Kraku!

(POWTARZA KRAKA IMIĘ TEŻ PO WYJŚCIU Z MIODYNI, SŁYCHAĆ JĄ JESZCZE WIELE RAZY I CORAZ TO CISZEJ, MIMO, ŻE NAGLE ZUPEŁNA CIEMNOŚĆ ZAPADA. JUŻ NIC NIE WIDAĆ JENO SŁYCHAĆ WOŁANIE ROZPACZY)

Kraku! Kraku! Kraku!

(PO CHWILI ZUPEŁNEJ CIEMNOŚCI ŚWIATŁO KSIĘŻYCA POWOLI OŚWIECA SCENĘ Z POWROTEM, A NA NIEJ — TAK JAK NA POCZĄTKU ODMROCZA — U STÓP POSĄGU MATKI SŁAWII, LEŻĄ ŚPIĄCY BAJBAJOC I REGE REGE. JEDEN CHRAPIE, DRUGA NA PÓŁ RECHOCZE. OBOJE ŚPIĄ SNEM GŁĘBOKIM.)

(ZAMROCZE)

VI. ZDRADAR SPRAWUJE

(ODMROCZE)

(TYŁ DOMU KAPŁANA KOSA. WIELKI BUDYNEK SKOSEM NA SCENIE STOJĄCY TAK, ŻE JEGO DALEKI RÓG SIĘGA KU ŚRODKOWI SCENY. PRZY NIM NA DALEKIM KOŃCU MAŁA PRZYBUDÓWKA NA JEDNĄ OSOBĘ. DRZWI SĄ ZWRÓCONE DO WIDOWNI, WEWNĄTRZ SIEDZENIE Z PORĘCZAMI PO BOKACH ZWRÓCONE KU WEJŚCIU. NA DRZWIACH PRZYMKNIĘTYCH WYCIĘTY PÓŁKSIĘŻYC.

DOOKOŁA STOJĄ ŻOŁNIERZE POSŁUSZEŃSTWA. ŁUKI NA ICH RAMIONACH, KOŁCZANY U PASA, A PRZY NODZE DŁUGIE DRĄŻKI ŻELAZNE OSTRZEM ZAKOŃCZONE. KAŻDY Z NICH MA PO DWIE PŁYTY NA PIERSIACH, A JEDNĄ WIĘKSZĄ NA PLECACH, KUTE W ŻELAZIE I PRZYMOCOWANE PASAMI. STOJĄ WIELCE ZNUDZENI W BYLE JAKICH POSTAWACH I ZIEWAJĄCY).

I ŻOŁNIERZ

O! Jaka to szkoda, że rozmawiać podczas warty nie wolno.

II ŻOŁNIERZ

To właśnie. Źle nam jest tak pilnować i nic nie mówić.

I ŻOŁNIERZ

A człowiek miałby tyle do powiedzenia.

II ŻOŁNIERZ

No, i służba byłaby lżejsza.

III ŻOŁNIERZ

A tak, i czas by zchodził, jak z koła młyńskiego.

IV ŻOŁNIERZ

W tym jest cały trud, że podczas służby mówić nam nie wolno.

I ŻOŁNIERZ

To! to! nie wolno i koniec!

II ŻOŁNIERZ

I co im tu zrobisz?

I ŻOŁNIERZ

A cóż można, jak się jest na służbie?

III ŻOŁNIERZ

I to nie w jakiejś zwykłej służbie, ale gorzej jest być żołnierzem kapłana Kosa.

IV ŻOŁNIERZ

To jeszcze gorzej. A tak! Tak! Bo tu już zupełnie podczas służby rozmawiać nie wolno.

(Z WNĘTRZA DOMU SŁYCHAĆ WOŁANIE)

ZDRADAR

Służba tu!

I ŻOŁNIERZ

To ty Witku!

II ŻOŁNIERZ

Spiesz się leniu!

ZDRADAR

Służba tu!

(ŻOŁNIERZ BIEGNIE DO DOMU KOSA. ZA CHWILĘ WYCHODZI NIOSĄC DREWNIANĄ GŁOWĘ KOSA, A ZA NIM PEŁEN PRZESADNEGO ZWIERZCHNICTWA WYCHODZI ZDRADAR. SAM POZOSTAJE NA STOPNIACH WEJŚCIA Z RAMIONAMI PODPARTYMI NA BIODRACH, ZAŚ ŻOŁNIERZ CZEKA PONIŻEJ NA ROZPORZĄDZENIE)

Zawieś ją na kołku i prosto przeciw słońcu, a nie jak wczoraj. Dziś kapłan Kos wrócił z dalekiej podróży, spocił się wielce, więc ciężką głowę musiałby potem nosić.

Dziś znużon jest wielce Kapłan Kos noszeniem przemoczonej głowy, więc zawieś ją tam, a twarzą do słońca, by równo mu wyschła i lekką nam na jutro była.

(ŻOŁNIERZ Z SZACUNKIEM WYSŁUCHAŁ I ZAWIESZA NA KOŁKU TUŻ NAD WEJŚCIEM MAŁEJ PRZYSTAWKI. TERAZ ZDRADAR WOŁA DO ŻOŁNIERZY)

Nasz Pan teraz śpi więc do koszar idźcie, byście głosami waszych kłótni jego stanu ospały drogiej mu nie przerywali. Wasz Pan teraz śpi, więc i wy przykład z niego bierzcie i spać idźcie do koszar, jak on. Ja zaś sam dopilnuję orzędu tej zagrody.

(ŻOŁNIERZE ODCHODZĄ. ZDRADAR KOLEBIE SIĘ Z PALCÓW NA PIĘTY W WIELKIM ZADOWOLENIU. PO CHWILI SCHODZI ZE STOPNI I PRZYBIERA WOJSKOWĄ POSTAWĘ. OGLĄDA SIĘ, CZY GO KTOŚ NIE PODGLĄDA, ZAŚ UPEWNIONY, ŻE JEST SAM, WYDAJE ROZKAZY DO NIEWIDZIALNYCH ŻOŁNIERZY)

Żołnierze! Naprzód!

(ŚLEDZI NIEWIDZIALNYCH ŻOŁNIERZY I ICH MUSTRĘ)

Stój!

A teraz w tył!

(CZEKA)

Jeszcze raz w tył!

(ZNÓW CZEKA I WODZI GŁOWĄ ZA NIEWIDZIALNYMI ŻOŁNIERZAMI)

Jeszcze raz w tył!

A teraz pełnym krokiem! W tył!

Cha! Jak ja to lubię! To lubię najlepiej!

(NAGLE ZAUWAŻA KOGOŚ Z DALEKA NADCHODZĄCEGO POŚRÓD DRZEW, OD LEWEJ STRONY SCENY. POSPIESZNIE BIEGNIE DO MAŁEGO DOMECZKU, DRZWI ROZWIERA, WCHODZI DOŃ I SIADA NA SIEDZENIU, ROZSIADUJĄC SIĘ WYGODNIE. ZA CHWILĘ WCHODZI Z BOKU STARY I OTYŁY CZŁOWIEK DOSTOJNIE UBRANY. WIDOCZNIE BYŁ TU JUŻ POPRZEDNIO, BO DOBRZE UŚWIADOMION W SPOSOBACH DOMOSTWA, GDYŻ PIERWEJ WOLNYM KROKIEM PRZECHODZI OKRĘŻNĄ DROGĄ TUŻ PRZED WIDZAMI, GŁOWĘ ROZMYŚLNIE KU NIM MAJĄC ZWRÓCONĄ. POTEM ZAŚ, Z POWROTEM WRACA SKĄD PRZYBYŁ, UDAJĄC, ŻE ZDRADARA NIE WIDZI, JEDNAK DAJĄC MU SIĘ ZOBACZYĆ. DOSZEDŁSZY DO KOŃCA SCENY, PODCHODZI Z BOKU DO MAŁEGO DOMKU, CHOWA SIĘ ZA ROZWARTE DRZWI I STAMTĄD GŁOŚNO CHRZĄKA. ZDRADAR PYTA WYNIOŚLE)

Ktoś ty?

WŁADYKA

Ach, to ja, sługa i Twój poddany, Wszemożny Zdradarze! O łaskę prosić przyszedłem!

ZDRADAR

Dlaczegóż to do mnie się zwracasz?

WŁADYKA

Cha! Bom stary i życiem dojrzały. Więc wiem, gdzie szukać i co znaleźć. Również wiem, że tylko skromnota Twa czyni Cię mniej znanym od Kapłana Kosa.

Do Ciebie, Wszemożny Zdradarze, przychodzę, bo wiem, że kto Twoje względy sobie zyska, ten lękać się nie potrzebuje i Smoka!

ZDRADAR

Wyjdź zza drzwi i stań przede mną, przybyszu!

(TEN ZZA OTWARTYCH DRZWI WYCHODZI, CZYNI POKORNY UKŁON I KLĘCZĄCY NA JEDNYM KOLANIE POZOSTAJE)

Widzę po tobie, żeś dzisiaj się nie rodził. Że wiesz, którymi ścieżkami zachodzić.

WŁADYKA

Nie mój to rozum, przemądry Zdradarze, lecz sława Twoja między starymi mię tu sprowadziła. My wszyscy starzy wiemy, że Zdradar naszym sprawom jeno służy.

Sława Twoja wśród nas jest stałą pociechą. Wiem o Tobie nie przez moją przemyślność, lecz żeś stał się niezawodnym Opiekunem i szczodrym Pocieszycielem tych, co do Cię z prośbą przychodzą.

Dodam — jeśli mi wolno...

(SZEPCZE)

że nietylko ja wiem, kto tu naszym Państwem rządzi. My starzy ludzie wiemy, z której sierść, a z której słonina. Jakoż i wiemy kto jest Wolą w tym Państwie, a kto tę tu głowę nosi.

(MÓWIĄC TO WSKAZUJE SUSZĄCĄ SIĘ GŁOWĘ KOSA)

My wiemy, kto za nią stoi i kto za nią rządzi!

ZDRADAR

(UDAJĄC SKROMNEGO)

No tak! Wiedziałem, że to tak długo nie ustoi w tajemnicy.

WŁADYKA

... jak płachtą słońca nie zakryje, ni Kosem Zdradara.

ZDRADAR

Mów zatem, przybyszu, o coś prosić przyszedł, a zawodu u Zdradara nijak nie doświadczysz. Wiedz, że z ciebie zadowolon jestem! Możesz wstać nawet i opowiedzieć, skądżeś i w jakiej sprawie. Mów, pewien że zyskasz me wszemożne względy.

Mów jednak pierwej, kim jesteś.

WŁADYKA

Jam Budji Władyka z kresów Sławiańszczyzny i sługa Twój, Wszemożny Zdradarze.

ZDRADAR

Mów Budji Władyko, a twoim jest wybór korzyści i władzy.

WŁADYKA

Mówił będę jako syn przed ojcem, bo mądrość mi Twoja odwagi dodaje.

(OGLĄDA SIĘ, CZY SĄ SAMI)

W stronach moich wróg mój, mianem Wirnyj, jest moim sąsiadem... Wie on o moim ku Tobie poddaństwie... wie o czci mojej ukrytej dla Twych mądrych rządów i za to mię swą wojenną bandą wiecznie obstawia i włości me trapi... Chciał przedtem mą córę se za żonę brać, alem ją mu na złość Tatar Cziukowi oddał. Ten Tatar Cziuk, to sławny wojak, zza granic naszych krajów, z którym Wirnyj miał wiele bitew za to, że tamten mu ojca do niewoli wziął i w Azję sprzedał.

Niedawno Wirnyj nazwał mię “niewolnikiem”, tego... tego... Wszemożny Zdradarze... nie może mi przejść to przez gardło... nie mogę wypowiedzieć, bez zrobienia ci obrazy...

ZDRADAR

Mów, mów! Jestem ponad słowa. Mów śmiało. Co mówił?! Co mówił?

WŁADYKA

... nazwał mię “niewolnikiem tego >>karła<< Zdradara!”

ZDRADAR

Co! Tak powiedział?! I karłem mię nazwał?

(SAM DO SIEBIE SZEPCZE)

Karzeł, karzeł!!

(PODNIECONY, CIĘŻKO ZIEJE ZE ZŁOŚCI)

Mów dalej! Mów dalej!

WŁADYKA

Już nie mówił dalej, gdy dowiedział się, żem mu zabił ludzi wiele, za tę Tobie uczynioną zniewagę! Lecz to za mała kara dla niego. Za taką zniewagę więcej mu się należy... Przybywam więc, z daleka, a ludzim w puszczy zostawił, by tu, bez świadków Ciebie, Wszemożny Zdradarze, o łaskę uprosić.

ZDRADAR

(NIECIERPLIWIE)

Mów zatem i skróć mowy długie!

WŁADYKA

Przyszedłem Twej pomocy, przeciw Wirnyjemu prosić! Rozkaż Zdradarze, by Wirnyj i jego ławy wojenne tutaj były na jakąś niby to wyprawę, zwołane. A ja tymczasem z Tatar Cziukiem na ziemię Wirnyja uderzę. Wspólnie na niego najedziem i na połowę między się rozbierzem.

ZDRADAR

Dziś jeszcze przed wieczorem gońce po Wirnyja poślę! Ty zaś, Władyko Budji, wracaj, co koń galopem odmierzy, z powrotem! Goń sposobić swe ławy z Tatar Cziukiem!

Odchodź już! Odchodź! Nie dziękuj, a spieszaj się.

WŁADYKA

Już biegnę o Wszewładny Zdradarze. Jam sługa i Twój poddany!

(pospiesznie oddala się. Zdradar siedzi wzburzony. Pięścią uderza w poręcze siedzenia i powtarza do siebie)

ZDRADAR

(SZEPTEM)

Karzeł! Karzeł! Karzeł!

(KIEDY TAK SIEDZI POGRĄŻONY W GNIEWIE, Z LEWEJ STRONY SCENY NADCHODZĄ MIĘDZY DRZEWAMI LUDOLA I KRAK, IDĄCY RĘKA W RĘKĘ. ZA NIMI TRZECH JEGO TOWARZYSZÓW. PRZYCHODZĄ OSTROŻNIE, NA PALCACH, BY ZDRADAR ICH NIE SŁYSZAŁ. STANĄWSZY ZA PNIAMI DRZEW DAJĄ ZNAK ZA SIEBIE, BY INNI RÓWNIEŻ NADESZLI. — COŚ Z NIMI SZEPCĄ. PO CHWILI JAKIŚ STARZEC SPOŚRÓD NICH ODCHODZI I CZYNIĄC TO SAMO OBCHODZENIE WOKÓŁ SCENY, CO I WŁADYKA BUDJI, I ODWRACAJĄC TWARZ OD PRZYBUDÓWKI, WRACA Z POWROTEM, I STAJE ZA DRZWIAMI MAŁEGO DOMKU. POTEM CHRZĄKA. ZDRADAR GO PYTA)

Ktoś ty?

KOŁODZIEJ

Jom Kołodzij Bryndza z Cnocina. Tyn, co kunie Kapłanowi Kosowi wywiód z pożogi.

ZDRADAR

Mówić, czegoś chciał!

KOŁODZIEJ

Bom stary, to starzy radzili, co wiedzą, by do cie przyjść byś się, drogi Zdradarze, ło mnie wstawił o łasko u kapłana Kosa.

ZDRADAR

(NIE WYWOŁUJE GO PRZED SIEBIE ZZA DRZWI)

Czego chcesz? Mów prędko!

KOŁODZIEJ

Byście uprosili Kapłana Kosa o obniżynie moi daniny.

ZDRADAR

O to, to nie! Każdy płacić musi, ma czy nie. A jak teraz nie ma, to niech pożyczy, a potem sąsiadom odpłaci.

KOŁODZIEJ

Kiej to nie ludzko wina, że pogoda nom zawód zrobiła. Smok zesłoł dyszcze, ulewom pola zatopił. Zboże już ustać nie mogło, przemokłe sie na ziem pokładło. Niepogoda mu uschnąć nie dała i nie dała zebrać suchego do dumu. Wnet zielyniom już

w kłosach porosło.

ZDRADAR

Nikomu przepuszczać nie można. Smok kary zsyła za wasze winy i danin wstrzymywanie. Przepuścić jednemu daninę, a zaraz i innym kłosy zielenią porosną.

Nie, nie! Tego się nie da zrobić dla ciebie. Państwo Biżymdów z danin okradane być nie może!

KOŁODZIEJ

Kiej jo chcioł do Kapłana Kosa z prośbą, nie z tobą, Zdradarze, sie o to domagać.

ZDRADAR

Kapłan Kos i Wielkapłan Ciuł stoją na straży dobra Wszechpaństwa Biżymdów, a nie sławiańskich chłopów.

Twa sprawa skończona! Odejdź już! Precz z tobą!

(KOŁODZIEJ BRYNDZA ODCHODZI BEZ POKŁONIENIA SIĘ ZDRADAROWI. WRACA KOŁO KRAKA I JEGO TOWARZYSZY. KRAK I DRUDZY GO OTACZAJĄ I KLEPIĄ PO RAMIENIU Z ZADOWOLENIEM. ZA CHWILĘ, NASTĘPNIE WYCHODZI SPOMIĘDZY NICH MŁODY CZŁOWIEK. I ON, TAK JAK DWAJ POPRZEDNICY JEGO, OBCHODZI SCENĘ TUŻ PRZY WIDZACH ODWRACAJĄC GŁOWĘ OD ZDRADARA, ALE SAM SIĘ DAJE JEMU WIDZIEĆ, WRESZCIE WRACA I ZA DRZWIAMI STAJE. CHRZĄKA. ZDRADAR PYTA)

Ktoś ty?

SAMSE

Samse z Zawady.

ZDRADAR

Cóżeś prosić przyszedł?

SAMSE

Nie prosić przyszedłem, lecz łaskę wyrządzić twemu panu.

ZDRADAR

Jak to łaskę? Ktoś ty, by łaskę Kapłanowi Kosowi dawał?

SAMSE

Tak zza drzwi do ciebie mówił nie będę.

(I SAM WYCHODZI PRZED DRZWI PRZYBUDÓWKI)

ZDRADAR

(WOŁA OBURZONY)

Jak śmiesz sam wychodzić? Jam cię przed siebie nie wołał!

SAMSE

Nie o cię mi chodzi, jeno o Kapłana.

ZDRADAR

Pytałem już ktoś ty, by Kapłanowi Kosowi łaskę ofiarowywał. Któż cię upoważnił do tej bezczelności?

SAMSE

Sam se dałem powołanie na to.

(KRAK Z LUDOLĄ, BAJBAJOCEM I INNYMI NA PALCACH PODCHODZĄ DO DOMKU I KRYJĄ SIĘ ZA DRZWIAMI, BY SŁUCHAĆ DALEJ)

ZDRADAR

Teraz Kapłan Kos śpi. A gdyby nie spał, to i tak łask nie udziela nikomu.

SAMSE

Że śpi, to wiem, dlategom tu znaleźć cię przyszedł.

ZDRADAR

... o łaskę mię prosić?

SAMSE

Jak rzekłem, nie prosić o łaskę, lecz łaskę wyrządzić.

ZDRADAR

(IRONICZNIE)

Jakąż to łaskę możesz ty darować, sam o nią pierwej nie prosząc?

SAMSE

Łaskę uwolnienia pana twego, od zdradliwego sługi, a Ludu zbawienie, odklęsk przez niego powodowanych.

(KRAK I INNI TERAZ WOLNO WYCHODZĄ PRZED DOMEK. ZDRADAR ZDZIWIONY I PRZERAŻONY WSTAJE I Z POWROTEM OPADA NA SIEDZENIE, RAMIONAMI SIĘ ODRUCHOWO ZASŁANIAJĄC)

KRAK

(WOLNO CEDZĄC SŁOWA)

... by wielką Sławię od rządów “karła” uwolnić, Młódź Ludu od zdrajcy Młodych, co na pół umarłym starcom służy, a Dzieje od twego krótkiego oddechu.

SAMSE

przyszliśmy łaskę twemu panu zrobić i zegnać cię z twego tutaj tronu!

(CHWYTA ZDRADARA ZA KOŁNIERZ, WYCIĄGA GO Z MAŁEGO DOMKU. MŁODZI W UCIESZE I ŚMIECHU ZE SCHWYTANIA ZDRADARA NA GORĄCYM UCZYNKU, UJĘLI GO ZA RĘCE I NOGI, A ROZKOŁYSAWSZY GO RZUCAJĄ DO DOŁU, TUŻ ZA MAŁYM DOMKIEM. ODBIEGAJĄ Z ODRAZĄ OD NIEGO. ZA CHWILĘ ON Z DOŁU SIĘ GRAMOLI, A WSZYSCY OD NIEGO UCIEKAJĄ, TRZYMAJĄC SOBIE NOSY. ZDRADAR UCIEKA NA SCHODY DOMU KOSA I W DRZWIACH PRZED ZAMKNIĘCIEM ICH, PIĘŚCIĄ IM WYGRAŻA)

Tym razem dajemy ci przestrogę. Następnym, będzie inaczej!

(Z LEWEJ STRONY WYPADA GROMADA MŁODYCH, ŚMIEJĄ SIĘ Z TEGO, CO Z DALEKA WIDZIELI)

I MŁODY

Tużeśmy za wami przybyli i śledzili z ukrycia, co się tutaj działo.

II MŁODY

Ten “karzeł” połknął robaka, haczyk i wędzisko! Ani się spostrzegł, jak sam do sieci wpłynął. Głupota jego, równa jest jego zarozumiałości.

III MŁODY

Czas było odkryć te głupca sposoby.

KRAK

Może i głupi dla każdego z nas, lecz dla naszej całości szkodliwy. My w nim głupotę widzimy, a starzy widzą korzyści.

BAJBAJOC

Cóż z tego, że głupi, jednak Państwem rządzi.

KRAK

Rządzi, bo bezgłowemu służy. Nikt krom Zdradara nie ma do Kosa dostępu, bo Kapłan nikogo usłyszeć nie może.

... bo Kapłan Kos nie ma głowy zupełnie, a mówię to wam w wielkiej tajemnicy, aż do czasu. Zdradar jest jego sługą nieodstępnym, jak nieodstępnym jest jego pan. Kiedy Kos idzie po rozkazy do Wielkapłana Ciuła i staje przed nim, by je wiernie słuchać, wówczas kładzie swą dłoń na głowie Zdradara, ten zaś usta otwiera i głos sobie do głowy jakby do dziupli dzięcioła wpuszcza. Sklepienie głowy mu od cudzych słów dudni, a Kos to drżenie palcami wysłuchuje. Kos przez drżenie czaszki sługi, słyszy głosy mówiących wokół siebie.

Czasami, kiedy Zdradar chce czegoś nie dopuścić do wiedzy swego pana, wówczas usta złośliwie zamyka i głosu do głowy nie wpuszcza.

Nikt zatem nie ma dostępu do Kapłana Kosa bez zgody Zdradara. Zaś wszystkie rozkazy czy prośby, jeno przez usta otwarte i głowę zamkniętą Zdradara, mogą być słyszane. Pan zaś usłyszy, gdy sługa zezwoli.

BAJBAJOC

Po trochu, wszystko się mi rozjaśnia. Wczoraj o Smoku prawdęśmy znaleźli, dziś o Zdradarze i Kapłanie Kosie. Teraz łatwiej zrozumieć, gdyś nam klucz do ręki wraził.

IV MŁODY

Myśmy przybiegli z daleka, by od was samych prawdę usłyszeć o tej próbie Smoka, bo nie wierzym temu, cośmy od innych słyszeli.

V MŁODY

... bo Lud se po cichu opowiada, że Smokowi wydarzyła się Zdrada. Że zdechł, pożarłszy owcę, wypchaną siarczynem.

VI MŁODY

... mówią, żeś dowiódł, iż już Smoka nie ma! Nikt z nas w to wierzyć nie potrafi!

KRAK

Smoka już nie ma i nigdy nie było! Mów, Bajbajocu, bo ty najlepiej powiesz o tem, co się już odbyło.

BAJBAJOC

Nocy zeszłej, podczas nowiu, Krak, ja, no i dwóch jeszcze poszliśmy, owczą skórę, wypchaną pieniędzmi usadzić, w krzakach, na Bawolim wzgórzu.

Krak wypchaną owieczkę przywiązał do drzewa. Nóżki i głowę ułożył, jakby sama spała. Potem postronek naciągnął w poprzek, tuż ponad ścieżką.

Kiedy wszystko było w składnej gotowości, wleźliśmy na drzewa i skryli się między konarami. Długośmy czekali, czekali, ale że Krak tej nocy spodziewał się Smoka, to-żeśmy dalej czekali, czekali. Kiedy już dobrze po północy było, nagle słyszymy od Smoczej Jamy, jakiś charkot straszny. Ogniem coś buchnęło poprzez drzewinę i oczy nam zaślepiło światłem.

Za jakiś czas, ciemną, a długą łatę, ujrzałem ja pierwszy... przyznam, żem zląkł się bezwstydnie. Ku nam się teraz tłoczyło, robiąc straszne stęki. Co jakaś chwila ogniem buchało przed się. Potem-żeśmy głowę z nogami ujrzeli, każdy z nas osobno.

Teraz, to słowom Kraka wierzyć zaczęliśmy, bo oto pod tułowiem Smoka parędziesiąt nóg ludzkich nierównie dreptało. Zaś całe cielsko z czarnej płachty szyte, kryte było blaszkami.

Już, już przechodzili wedle naszej owieczki i kapłani byliby minęli ją bez zobaczenia... już nadchodzili do rozpiętego nad ścieżką postronka, kiedy Krak sypnie garścią z drzewa, złotych pieniążków na ścieżkę przed nimi. W jednej chwili, cały się Smok rozleciał, na drobne, a w gonitwie za złotem kapłani wywracali się na postronku. Smok się cały rozleciał po wzgórza skłonie, a z niego jeno płachta na ziemi leżąca została.

Pierwej, jeden z kapłanów, co owcę sobie zoczył, ku niej poskoczył, a potem omacał. Inni mu w tym także dopomogli, a wszyscy w gorączce zachłannej, jęli szeptać ochrypłym głosem: “Pieniądze! Pieniądze! Pieniądze!”

Tarmosząc się o owcę i w niej zaszyte pieniądze, porwali ją na strzępy. Zaś pieniądze wylały się z niej jak strumień i w dół popłynęły Bawolego Wzgórza. Zaczęła się gonitka za w dół cieknącym złotem. Tajemnicą dławiona bitka o złoto, kraszona klątwy.

Rwali na się szaty, bo jeden drugiemu złoto chciał odebrać, tarzali się po ziemi, dusili za gardła. Wreszcie, ze trzech spośród siebie nożami zażgali, a pieniądze zgarnięte sobie rozdzielili.

Potem, już ci, co przy życiu zostali i złocie, próżną płachtę Smoka pod górę zawlekli, a na niej juchą oblane trzy kapłańskie trupy.

KRAK

Dziś jeszcze rano, krwi znalazłem rozliczne kałuże, jednak jeden tylko pieniążek, bo wdeptany w błoto.

I MŁODY

Ach, nareszcie! Nareszcie nie będziem dla Smoka napróżno umierać.

II MŁODY

A gdzieżeście tyle pieniędzy zdążyli uzbierać?

KRAK

Pierwej, Bajbajoc miał je z kurhana podebrać, lecz ojciec Ludola powiedział mi później, gdzie można je zdobyć, bliżej, musowiej, a spieszniej.

Pewnoście słyszeli, że rokrocznie Wielkapłan Ciuł wysyła martwe ciała “zasłużonych” Bogu Hjeh Wehowi do stolicy Państwa Biżymdów, by tam były stosownie uczczone pośmiertnym zaszczytem i złotym krążkiem nad głową.

Otóż Ludola dowiedziawszy się, że owczą skórę chcemy okrasić Smokowi pieniędzmi, przybiegł i szmerem swej krwi powiedział mi, gdzie mam ich szukać i jak z Młodymi działać. Wyruszyliśmy natychmiast ku rubieżom Sławiańszczyzny. Po długiej podróży zasięgliśmy języka, że posłowie z “trupem” przeszli tamtędy, że ich wnet dogonim. W lesie, po walce stoczonej ze sługami Biżymdów, kiedyśmy trupa “czcigodnego” potem rozłożyli i wedle wskazań Ludoli do żywota dratwą zaszytego zajrzeli, znaleźliśmy wnętrze jego pieniędzy i drogich kamyków pełne.

BAJBAJOC

Że to ja o tem nie wiedział, choć wszystko, co kiedyś było, wiem...

KRAK

Tak, Bajbajocu, wiesz wszystko, co wywodzi się ze Sławy, z przeszłości, lecz Ludola wie to, co się z dzisiejszego nieszczęścia Ludu wywodzi.

Sława jest słodką, a nieszczęście gorzkie. Toteż Miodynia jest twoim ołtarzem słodyczy, zaś Ludoli ołtarzem boleśnie przeciwstawne kowadło.

BAJBAJOC

... Teraz, choć to bogactwo jest ponownie w rękach kapłanów, to jednak już do Biżymdów nie dojdzie z powrotem, w kraju pozostanie.

I MŁODY

(WYKRZYKUJE Z ZAPAŁEM)

Więc Smoka już nie ma, nie ma już potwora!

KRAK

... i nigdy nie było. Lecz była banda starców, co rzeź coroczną Młodym wyrządzała sobie dla zysków i władzy.

(SŁYCHAĆ ZBLIŻAJĄCY SIĘ KROK ODDZIAŁU ŻOŁNIERZY. ZA CHWILĘ WCHODZĄ NA SCENĘ, A ZDRADAR PRZED NIMI, ODŚWIĘTNIE UBRANY. KRAK I JEGO TOWARZYSZE SCHODZĄ NA LEWĄ STRONĘ SCENY, ZASKOCZENI TYM NAGŁYM POWROTEM ZDRADARA. LUDOLA KRYJE SIĘ ZA SWOJĄ GROMADĄ)

KRAK

Jak widzę, Zdradar powrócił, wyrównać z nami śmierdzącą zniewagę.

MŁODY

Z oddziałem aż przybył, widać, że odważny

I MŁODY

(KRZYCZY DO ZDRADARA)

Cóżeś się tak cudnie we władzę przyodział? Czemuż zmieniłeś te poprzednie szmatki?

(ZDRADAR ODDZIELA CZTERECH ŻOŁNIERZY OD RESZTY I Z NIMI PODCHODZI DO KRAKA)

ZDRADAR

Ja, Zdradar, w imieniu Kapłana Kosa, a dalej w imieniu Wielkapłana Ciuła, a jeszcze dalej w imieniu Wszechpaństwa Biżymdów, mając władzę przelaną w moje ręce, nakładam Mus na Ciebie Kraku, synu Ludoli z Ojcowa. Za to żeś jako wybrany przez cnotliwą Wyroczynię na Ofiarnika, mimo upływu trzech dni sam się nie stawił na Skałkę.

Za to, żeś innych trzech Ofiarników swą namową skłonił do odmowy posłuszeństwa władzy najwyższej Wielkapłana Ciuła, to jest namiestnika Wszepotęgi Biżymdów.

Za tchórzostwo i władzy zniewagę, którą tu przedstawiam, ty i twoi trzej zmownicy jesteście tu przeze mnie, Zdradara, zatrzymani i stąd zabrani na Skałkę, by miejsca objąć tych, co zeszłoroczną wyrocznią Obryzgi na obecnych Ofiarników są zamienieni. Tamci, poświęceni będą Smokowi wkrótce, wy zaś, na drugi rok.

(ŻOŁNIERZE OBSTĘPUJE WSZYSTKICH, A KRAK I TRZEJ JEGO TOWARZYSZE SĄ ODDZIELENI PRZEZ CZTERECH ŻOŁNIERZY. ZDRADAR SZEPCE JEDNEMU ŻOŁNIERZOWI COŚ NA UCHO, TEN ODCHODZI I NAGŁYM RUCHEM CHWYTA, ZA SUSZĄCĄ SIĘ GŁOWĘ KOSA, ZDEJMUJE Z KOŁKA I UKRYWSZY JĄ ZA SOBĄ ZNIKA W DOMU KAPŁANA)

KRAK

Chłopcy! Pójdziem teraz na Skałkę, by zbawić tamtorocznych Wybrańców! Niema już Smoka i nie będzie Ofiar!

(ZWRACA SIĘ DO BAJBAJOCA)

Bajbajocu! Rozdaj Młodym moje wskazania, jakiem ci zawierzył! Spieszcie się, by tamtych oszczędzić od śmierci!

(A TERAZ MÓWI DO ŻOŁNIERZY)

No, chodźmy żołnierze, bośmy już wszyscy gotowi! Wiecie przecież, że nam jako Ofiarnikom Smoka, Odkupicielom Ludu, i wybrańcom Boga Hjeh Weha przysługuje prawo półbogów i prawo rozkazu?!

ŻOŁNIERZE

Wiemy, Kraku, wiemy, Wiemy!

ZDRADAR

Ja, Zdradar, zabraniam wam dawać jemu posłuch.

KRAK

Na rozkaz Ofiarników Smoka spełniacie dziś służbę, nie na wykrzykniki tego tutaj karła! A zatem naprzód! Idziemy na Skałkę!

(ŻOŁNIERZE ROZKAZ WYKONUJĄ I ORSZAK RUSZA. ZDRADAR WŚCIEKŁY, ŻE ZOSTAŁ TAK NAGLE POZBAWION ROZKAZODAWSTWA POZOSTAJE CHWILĘ NA MIEJSCU I POWTARZA DO SIEBIE OBURZONY)

ZDRADAR

Karzeł, karzeł, karzeł!

(WIDZĄC JEDNAK, ŻE SAM POZOSTAŁ MIĘDZY SWYMI WROGAMI, ZRYWA SIĘ NAGLE Z MIEJSCA I BIEGNIE ZA ŻOŁNIERZAMI)

BAJBAJOC

Stało się jak Krak przewidział.

(SMUTNIE)

Stało się, jakby przyszło na błyskawicy. Ale Krak już i na to dał mi swe wskazania. Teraz spiesznie trzeba działać! Na nogach, na koniu i myślą, w daleką drogę wszyscy spieszyć mamy.

(CZERWONE ŚWIATŁO ZACHODU PADA NA DZIEDZINIEC. SŁYCHAĆ BĘBEN SERCA, KTÓRY PODWÓJNYMI UDERZENIAMI BIJE CORAZ TO PRĘDZEJ I GŁOŚNIEJ. LUDOLA WYCHODZI Z UKRYCIA ZA GROMADĄ)

Krak kazał wam, Ludolo, byście biegli po pomoc dla Ofiarników do Solan. Znajdziecie ich w kopalniach Wieliczki. Uprosicie ich o przybycie do Jamy Smoczej, tu na, wzgórze Bawołu, by zbawić od śmierci zeszłorocznych wybrańców, co wkrótce mają być zarżnięci.

(LUDOLA POŚPIESZNIE WYBIEGA)

Ja, Bajbajoc, wedle wskazań Kraka biegnę zaraz w krainy sławiańskie, po Białorła, by przybył tu i ze Skałki porwał Kraka i trzech jego towarzyszy, a ku obronie spraw Ludu przywrócił.

Wy zaś, Młodzi, najdalszą drogę macie, boście najmłodsi z nas, oddanych Krakowi. Rozbiegnijcie się do sławiańskich ziem, do szczepów zapomnianych i zastygłych serc. Wszędzie zwołując Młódź do walki ze starymi, do walki z ich Smokiem.

Lećcie jak ptaki zwiastunne wiosny i na niebie rysujcie umówione znaki, by Młódź całej Sławii stawiła się na Górze Chełmowej dla nagłej Potrzeby, koło kuźni Ludoli pod Ojcowem. By zeszła się na wielką zmowę Msty. Na przeddzień walnej rozprawy z Zimą, z Ciemnotą, ze Starczością, i ze śmiercią naszych Dziejów.

(BĘBEN, ZACZYNA BIĆ CORAZ TO PRĘDZEJ I GŁOŚNIEJ. BAJBAJOC PODNOSI RAMIONA BŁOGOSŁAWIĄC)

Lećcie!... lećcie!...

Niech was pragnienie Wiosny, Czynu i Wolności prowadzi! Niech myśl Zjednanej Sławii, natchnieniem pierś wypełnia! Niech wola rasy was wszystkich pokrzepia!...

(WSZYSCY SIĘ ROZBIEGAJĄ POSPIESZNIE, A BĘBEN SERCA WALI TERAZ BARDZO GŁOŚNO I BARDZO PRĘDKO).

(ZAMROCZE)

(KOLEJNE CZĘŚCI WRAZ Z OTWIERAJĄCYMI JE DIDASKALIAMI:)

VII. W SALINACH WIELICZKI

(WYSŁANY PRZEZ BAJBAJOCA LUDOLA UDAJE SIĘ DO SOLAN BY UPROSIĆ ICH POMOCY DLA ZESZŁOROCZNYCH OFIARNIKÓW, KTÓRZY TERAZ MAJĄ BYĆ ZAMORDOWANI PRZEZ KAPŁANÓW W JAMIE SMOCZEJ. CAŁA SCENA ODBYWA SIĘ BEZ SŁÓW... ODMROCZE SKŁADA SIĘ Z TRZECH OBRAZÓW. KAŻDY OBRAZ JEST TAK POKAZANY, BY UJAWNIĆ WĘDRÓWKĘ LUDOLI PO GŁĘBINACH KOPALNI SOLI).

VIII. NA CHEŁMOWEJ GÓRZE

(NOC KSIĘŻYCOWA. SZCZYT GÓRY, A NA NIM MAŁY PAGÓRECZEK. W TYLE SCENY WIDAĆ, TUŻ NAD SAMĄ ZIEMIĄ, WIERZCHOŁKI LASU, A PONAD NIMI DALEKI BLADY WIDNOKRĄG.CZARNE SYLWETY WIDAĆ NA TLE CIEMNONIEBIESKIEGO NIEBA, KTÓRE STAJĄ SIĘ JASNE, KIEDY CHMURY ODKRYWAJĄ KSIĘŻYC .NA ŚRODKU PRZED PAGÓRKIEM STOI OLBRZYMI BĘBEN NA DWANAŚCIE STÓP SZEROKI.

NA BRZEGU JEGO I WOKÓŁ NA ZIEMI I KAMIENIACH SIEDZĄ LUB STOJĄ MŁODZI, UBRANI W ROZMAITE UBIORY SŁAWIAŃSKICH SZCZEPÓW. UZBROJENI SĄ W ŁUKI I TOPORKI).

IX. W SMOCZEJ JAMIE

(DZIEŃ OFIARY. CIEMNOŚĆ. JASKINIA SKĄPO OŚWIETLONA ZAWIESZONYM NA PRAWEJ STRONIE KAGANKIEM. LEWEJ STRONY NIE WIDAĆ W ZMROKU. WZDŁUŻ LEWEJ ŚCIANY WIODĄ SCHODKI NA ZEWNĄTRZ JAMY. POD PRAWĄ ŚCIANĄ STOJĄ PRZYTROCZENI OFIARNICY. JEST ICH PIĘCIORO Z DZIEWCZYNĄ MIĘDZY NIMI. NA PRAWO ZA OFIARNIKAMI WIDAĆ WEJŚCIE DO KOMORY, WYPEŁNIONEJ UŁOŻONYMI KOŚĆMI).

X. W ŚWIĄTYNI

(ŚWIĄTYNIA HJEH WEHA.

NA ŚRODKOWEJ ŚCIANIE JEST ZAWIESZONA OLBRZYMIA ZASŁONA KRYJĄCA POSĄG BOGA HJEH WEHA. DWIE BOCZNE ŚCIANY STYKAJĄ SIĘ Z TYLNIĄ TROCHĘ W SKOŚNYM KĄCIE, ABY BYŁO WIDAĆ, CO SIĘ NA NICH DZIEJE. NA PRAWEJ STRONIE, NA TRZYSTOPNIOWYM, WZNIESIENIU STOI TRON WIELKAPŁANA CIUŁA. W LEWYM ROGU, DOŚĆ WYSOKO, SĄ WIELKIE DRZWI Z CZARNYM ZUPEŁNIE TŁEM ZA NIMI. W LEWEJ ŚCIANIE BLIŻEJ SCENY SĄ UMIESZCZONE MNIEJSZE DRZWI.

CIUŁ SIEDZI NA TRONIE, KTÓREGO TYŁ MA OŚM PAJĘCZYCH RAMION PO ŚCIANIE ROZPOSTARTYCH, ZAŚ JEDNA PARA, TAK JAK GDYBY JEGO WŁASNA, OPARTA JEST NA PORĘCZACH.

W ŚWIĄTYNI SĄ OBECNI: WIELKAPŁAN CIUŁ, KAPŁAN KOS, WYROCZYNI I ZDRADAR. CIUŁ SIEDZI NA TRONIE, OD KTÓREGO WIODĄ BIAŁE NICI PAJĘCZYNY I ON SAM JEST NIMI POKRYTY. WYROCZYNI STOI PRZY NIM I TRZYMA RĘKĘ NA JEGO RAMIENIU. KAPŁAN KOS STOI PRZED TRONEM PONIŻEJ STOPNI I TRZYMA DŁOŃ NA GŁOWIE SWEGO SŁUGI).

STANISŁAW SZUKALSKI >< KRAK SYN LUDOLI

Miejsce wydania >< Kraków

Data wydania >< 2013

Linia >< BIO.S

Projekt okładki >< Piotr Kołodziej

Skład i łamanie >< Leszek Onak

Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej

ul. Jagiellońska 5, 31-010 Kraków

ISBN >< 83-86347-75-9

Produkcja ebooka została dofinansowana w ramach projektu „IV edycja festiwalu re_wizje w Małopolsce BIO.S” współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego 2007-2013.

Narodowy Stary Teatr

im. Heleny Modrzejewskiej

31-010 Kraków, ul. Jagiellońska 5

www.stary.pl

www.stary.pl/pl/re_wizje_/_bio_s

Table of Contents

Info

Osoby

Dramat